Opinie: De geest komt uit de fles als we ons niet anders gaan verhouden tot de natuur

Illusies, daar kopen nieuwe generaties niets voor. Er is na het jongste IPCC-rapport meer nodig dan een kabinet dat belooft dat we de doelen van ‘Parijs’ wel gaan halen.

Smeltende ijsvelden in he nationale park  Los Glaciares in de provincie Santa Cruz in Argentinë.  Beeld Getty Images
Smeltende ijsvelden in he nationale park Los Glaciares in de provincie Santa Cruz in Argentinë.Beeld Getty Images

De unieke samenwerking van tienduizenden onderzoekers in het IPCC heeft tot de ondubbelzinnige conclusie geleid dat de wereldwijde veranderingen die zich nu voordoen het gevolg zijn van menselijk handelen. De apocalyptische taferelen van enorme bosbranden, smeltende poolkappen, mislukkende oogsten, waterschaarste en verwoestende overstromingen hebben we over onszelf afgeroepen. Het koraal sterft, de permafrost verdwijnt, dieren en planten sterven massaal uit.

Zoals de toenmalige koningin Beatrix het al in haar kersttoespraak van 1988 verwoordde: ‘De aarde sterft.’ Maar in de ruim dertig jaar die sindsdien zijn verlopen, hebben we de andere kant op gekeken. Voortdurend en bijna niet te stoppen kortetermijnwinstbejag, met daaraan gekoppelde roofbouw en overexploitatie, overbevolking en (politieke) kortzichtigheid zijn de oorzaken die leiden tot de 15-over-12-wereld waarin wij nu leven. Gaan we zo verder, dan zal dat leiden tot enorme problemen in de nabije toekomst: frequentere natuurrampen, (klimaat)vluchtelingenstromen en (gewapende) conflicten over water, voedsel, en grondstoffen. ‘De alarmklokken slaan oorverdovend’, stelt de VN. Dat geldt zeker voor de 2 miljard armste mensen, met name vrouwen, die direct afhankelijk zijn van de opbrengst van een gezonde leefomgeving.

Onvergeeflijke fout

Natuur is en blijft de basis van het bestaan. Dat blijven negeren is een onvergeeflijke fout. Klimaatverandering en natuur- en ecosysteemverlies zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Snelle klimaatverandering is voor geen enkel natuurtype zonder groot verlies bij te houden. Denken dat we het klimaatprobleem dan wel oplossen met emissiebeperkende technologie, is een illusie.

Ook al zouden alle emissies van broeikasgassen nu nul bedragen, dan nog gaat de opwarming van de aarde met alle desastreuze effecten voor mens en natuur gewoon door. Dat komt door de lange verblijftijd van broeikasgassen in de atmosfeer. De afspraak van Parijs: maximaal 1,5 graad opwarming, is binnen enkele jaren achterhaald.

Daarom is verlaging van de concentratie broeikasgassen in de atmosfeer van eminent belang. Zoals VN-baas Guterres al zei, gaat het dan in de eerste plaats om de spoedige beëindiging van het fossiele tijdperk. Maar, zoals de IPCC al meerdere malen heeft aangegeven, het zal aanvullend nodig zijn om de reeds in de atmosfeer aanwezige CO2 goeddeels te verwijderen. Dat kan alleen maar door behoud van bestaande ecosystemen (bossen, wetlands, venen, zeegrasvelden), grootschalige aanleg van divers, streekeigen bos en regeneratie van veengebieden die alle bijdragen aan het cruciale vastleggen van CO2.

Gezond leven

We zullen ons anders moeten gaan verhouden tot de natuur en daarmee tot de basisvoorwaarden voor een gezond leven. Dat vereist een beleid waarin natuur-, biodiversiteit-, en ecosysteem-­behoud en goed beheer samengaat met een versterking van de natuurlijke infrastructuur van de planeet. Als we dat doen, zal de natuur zich gedragen als een bondgenoot en zorgen voor gezond voedsel, voldoende (drink)water, schone lucht, verkoeling en een aangename leefomgeving. Dat kan leiden tot een duurzame economie en een veilige, klimaatbestendige toekomst.

Gaan we door met de grootschalige vernietiging van de natuur, dan vinden we haar op onze weg met een onomkeerbare, zichzelf versterkende aantasting van de atmosfeer en alles wat zich daarin bevindt. De geest komt dan uit de fles in de vorm van methaanexplosies door smeltend permafrost, vuurzeeën als gevolg van grootschalige bosbranden, zeespiegelstijging, voedsel- en waterschaarste door droogte en een grootschalig uitsterven van soorten. Dit met alle gevolgen voor de mens als onderdeel van het natuurlijk ecosysteem.

We moeten naar een fundamentele verandering van ons mondiale economische model waar volume, goedkope productieprocessen en winstbejag op korte termijn bepalend zijn. We gaan dan naar een circulaire economie die minder materiaal en energie verbruikt. Dat is een mondiale, urgente opgave – zeker in Nederland, waar we met het beleid op het gebied van klimaat, energie en natuur fors beneden het gemiddelde scoren.

Pijler van beleid

Natuurbeleid zal naast duurzame energie een ‘eigenstandige’ pijler van het regeringsbeleid moeten worden. De middelen hiervoor kan het komend kabinet bijeenbrengen middels een forse jaarlijkse rijksbijdrage, gefinancierd door een substantieel percentage van de opbrengst van de CO2- , energie- en stikstofheffingen, aangevuld met een ‘groene heffing’ op alle chemische bestrijdingsmiddelen.

Maar met extra geld voor natuur komen we er niet. We moeten de oorzaken van klimaat- en natuurdegradatie (wereldwijd) aanpakken en niet de effecten. Het is kortzichtig en cynisch te denken dat dat wel kan door ons vooral toe te leggen op geld verdienen aan het bestrijden van de onvermijdelijke negatieve effecten van klimaatverandering wereldwijd (‘adaptatie’). We zijn toch goed in watermanagement, dijken, riolering, landbouw en kassenteelt?

Neen, alleen structureel veranderen kan ons helpen, de rest is zand verplaatsen in een verloren race. De perverse subsidies voor de fossiele industrie, landbouw en visserij dienen onmiddellijk te worden afgebouwd. Gebruik van biomassa en de luchtvaart moet aan banden worden gelegd en het openbaar vervoer fors bevorderd.

Duurzame energie en vitale natuur zijn sleutels naar herstel. De overheid moet nu zijn verantwoordelijkheid nemen door uit te leggen dat we op korte termijn fundamenteel moeten veranderen. De neoliberale tijd van Zalm & Bleker is voorbij, het is wachten op een kabinet dat stopt met alleen maar beloven dat we de doelen van Parijs gaan halen. Want illusies, daar kopen de komende generaties niets voor.

Coenraad Krijger, directeur International Union for the Conservation of Nature, Nederland, René Boot, directeur Tropenbos International, Jane Madgwick, directeur Wetlands International, Daniëlle Hirsch, directeur Both ENDS en Wouter Veening, president Institute for Environmental Security.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden