OpinieBeiroet

Opinie: De explosie in Beiroet is een rampenrecept dat wij allen hebben samengesteld

De explosie in Beiroet deze week toont aan wat er ontstaat als havencorruptie en de internationale handel in gevaarlijke stoffen samenkomen. Een rampenrecept, door ons allemaal samengesteld, betoogt Yarin Eski.

Het door de explosie getroffen havengebied in Beiroet. Beeld AFP

Door een enorme explosie in de haven van Beiroet (Libanon), waarbij er zeker 137 doden zijn gevallen en duizenden gewonden, werd duidelijk dat er al jaren 2.750 ton aan ammoniumnitraat lag opgeslagen in een loods. Er werd beweerd dat niet duidelijk was waarom dat gevaarlijke spul er lag, maar dat was al geruime tijd wél bekend bij de autoriteiten. Het schip de Rhosus, met Moldavische vlag en in Russisch bezit, dat het spul vervoerde, ligt sinds 2013 in de haven van Beiroet. Het kon niet vertrekken naar de volgende haven wegens technische mankementen, waardoor de lading – het ammoniumnitraat – naar de loods verplaatst moest worden. De zeelui gingen aan wal om nooit meer terug te keren.

 Er is geprobeerd het explosieve materiaal te exporteren, aan het Libanese leger te doneren of te verkopen aan het bedrijf Lebanese Explosives Company. Maar door besluiteloosheid en havencorruptie, omkoping en vriendjespolitiek, bleef het dodelijke spul etteren in de haven; een haven die ook wel de 'Grot van Ali Baba en de veertig rovers’ wordt genoemd. Ondanks verschillende noodkreten door de autoriteiten in de jaren erna, volgde enkel stilte, totdat de boel, letterlijk, explodeerde.

Pay for Beirut

Een geëmotioneerde Marwan Abboud, de gouverneur van Beiroet, riep op tot eenheid. Binnen 24 uur was er een noodfonds van 100 miljard Libanese pond (56 miljoen euro) beschikbaar voor medische hulp en daklozenopvang. Naast Cyprus, de Verenigde Staten, Frankrijk, Jordanië, Egypte en Rusland, heeft ook onze Minister van Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking, Sigrid Kaag, hulp aangeboden. Kortom, de noodhulp kwam snel op gang. Zo ook het nogal opdringerige #PrayforBeirut. Heel lief, humaan en nobel. De wereld samen voor Beiroet (waar lag dat ook alweer?). En de wereld samen tegen ‘de vijand’, ofwel, #PayforBeirut. 

De Libanese premier Hassan Diab zei dat de verantwoordelijken voor de explosie ‘de prijs zullen betalen’. Ook de Libanese president Michel Aoun heeft de loods, de nu al beruchte ‘Hangar 12’, veroordeeld. De bevolking op haar beurt beschuldigt de overheid van corruptie en nalatigheid. De internationale gemeenschap zoekt de oorzaak in het conflictrijke bestaan van het gebied. Hoe dan ook, iemand moet boeten.

Probo Koala

Terwijl ik zelf druk bezig was met een aansprakelijke in mijn vizier scherp te krijgen, begon ik me af te vragen wat ammoniumnitraat eigenlijk is. Het wordt gebruikt voor bomaanslagen, zoals Anders Behring Breivik dat deed in Oslo. Daarnaast is het een essentieel component in (kunst)meststof. Het ammoniumnitraat moet ergens gedumpt worden, en dan het liefst zo goedkoop mogelijk. 

In Europa is dat duur, want hier heersen al enige jaren strenge antidumpingheffingen voor landen buiten Europa. Import vanuit dergelijke landen, zoals de VS en Rusland (die zo snel te hulp zijn geschoten), kan namelijk schade toebrengen aan de Europese meststoffenindustrie. Geen wonder dat de ongeremde dumping van het spul zich dan verplaatst naar gebieden met een minder streng antidumpingbeleid, zoals Libanon.

De explosie in Beiroet is in zekere zin te vergelijken met de zaak rondom het schip de Probo Koala. Dat schip werd door het Amstelveense Trafigura Beheer vanuit de Amsterdamse haven gestuurd naar Abidjan (en waar ligt dat ook alweer? Ivoorkust) om daar, illegaal, giftige afvalstoffen te dumpen. Zo blijft ons eigen straatje schoongeveegd.

Kijk naar jezelf

De schok, de internationale steun en het grenzeloze, obsessieve vingerwijzen leiden tot spierballentaal die vooral zwijgt over de structurele, politiek-economische perversiteit die schuilgaat achter de explosie in Beiroet. Naast het optrommelen van de hulptroepen, inzamelen van geld en vooral veel ‘thoughts and prayers’ zenden, mogen we ons weleens achter de oren krabben en kijken naar onze eigen verantwoordelijkheid in het zenden en blokkeren van gevaarlijke stoffen uit en naar andere gebieden.

Yarin Eski is universitair docent Bestuurskunde aan de Vrije Universiteit in Amsterdam.

Groot wantrouwen onder Libanezen: ‘Dit was een bijna strategische explosie’

‘Dat het ammoniumnitraat daar lag, was publiekelijk bekend.’ Volkskrant-correspondent Ana van Es keerde vanochtend terug naar haar huis in apocalyptisch Beiroet.

Dodental explosie Beiroet loopt op tot 135, havenambtenaren onder huisarrest. Door de enorme explosie dinsdag in Beiroet zijn zo’n 300 duizend inwoners dakloos. Dit heeft de gouverneur van de hoofdstad Marwan Abboud woensdag bekendgemaakt. Hij schatte de schade op 2,5- tot 4 miljard euro.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden