Opinie: De discussie over excellente scholen maakt me verdrietig

Is het predicaat excellent voor een school echt zo erg? Het streven hielp ons uit onze comfortzone.

Minister Arie Slob, an Basis en Voortgezet Onderwijs en Media, reikt het Predicaat Excellente School 2017 uit aan het Twents Carmel College. In het hele land krijgen scholen het predicaat omdat ze op een bepaald gebied uitblinken. Beeld anp

Afgelopen weken werd er in de media een discussie gevoerd over excellente scholen. Afgelopen zaterdag mengde de voorzitter van de VO-raad, Paul Rosenmöller zich in dit debat. Hij pleitte, net als eerder publicist Pascal Cuijpers, voor afschaffing van het predicaat excellente scholen. Volgens Rosenmöller suggereert dit predicaat ten onrechte dat het onderwijs op excellente school beter is dan op scholen zonder predicaat. Ik moet eerlijk bekennen dat deze discussie mij verdrietig maakt.

Beeld anp

Het winnen van een loterij

De discussie staat voor mij symbool voor de oppervlakkigheid waarmee wij onderwijsdiscussies voeren. In plaats van ons massaal zorgen te maken over de slinkende middelen voor onderwijsachterstanden, voeren we een discussie over excellente scholen.

Op sociale media wordt gezegd dat scholen meedoen aan het traject excellente scholen om zo hun concurrentiepositie te versterken. Verder zijn er veel scholen excellent, maar die worden niet benoemd. Deze scholen willen niet aan het traject meedoen omdat ze opzien tegen de grote hoeveelheid documenten die je moet invullen en aanleveren. Enkelen wekken de indruk dat het verkrijgen van het predicaat excellente school gelijk staat aan het winnen van een wedstrijd of de loterij.

Kwaliteitsverschillen tussen scholen

Er wordt in deze discussie met geen woord gerept over de grote kwaliteitsverschillen die tussen scholen bestaan. Laat staan dat ambities die sommige teams voor hun leerlingen uitspreken en waarmaken worden erkend. Of de toegevoegde waarde die excellente scholen hebben voor leerlingen, ouders en leraren. Op zulke scholen die ik ken en heb bezocht, zie je goede leraren, hechte teams, goede schoolleiders. Er is een sterke gedeelde visie en ambitie. Professionalisering wordt aangemoedigd en leraren weten wat hun leerlingen moeten kennen en nodig hebben.

Ik was tot voor kort schoolleider van SBO Michaëlschool in Amersfoort. De school is in een periode van zes jaar gegroeid van zwak naar excellent. Het is een school waar onder andere leerlingen met een licht verstandelijke beperking excellent onderwijs krijgen. Het team van de school is niet voor het predicaat opgegaan om de concurrentiepositie te versterken. Leerlingen kunnen alleen naar deze school na een doorverwijzing vanuit een samenwerkingsverband. De leerlingen die dagelijks uit Amersfoort en wijde omgeving naar school kwamen, waren trots dat ze naar een excellente school gingen. Als de leerlingen bij mij in de kamer kwamen, vroegen ze waarom ik op die foto de hand van Geert Wilders (was Mark Rutte) schudde. Ik legde uit waarom en ik zag ze glimmen van trots.

Het verlaten van de comfortzone

De verschillen tussen scholen zijn groot. De kwaliteit op veel scholen is voldoende of goed, maar er zijn scholen die er qua kwaliteit en resultaten bovenuit steken. Die excellente scholen hebben een lang verbeteringsproces achter de rug. Zo hebben wij tijdens elke stap die wij als team hebben gezet, onze comfortzone verlaten. Keer op keer formuleerden we heldere doelstellingen en bepaalden we samen hoe we deze zouden behalen, steeds met het oog op het verbeteren van processen en het optimaliseren van onze organisatie. Zo stelden we aangaande het leesonderwijs hoge doelen, omdat we er van overtuigd waren dat alle kinderen, los van hun cognitieve vermogens, goed kunnen leren lezen. De toegevoegde waarde van het onderwijs was aantoonbaar zeer groot.

Uiteindelijk functioneerde onze school zo goed dat we tijdens het inspectiebezoek op alle tien de indicatoren goed scoorden. Iets wat maar één keer eerder was voorgekomen in Nederland. Die hoge score is nooit een doel op zichzelf geweest, maar het neerzetten van een goed functionerende professionele organisatie wel. Ik zeg altijd: 'Het moet kwalitatief kloppen.' En dat deed het, dat voelde iedereen.

Elke leerling in Nederland heeft recht op goed onderwijs

Het grappige is dat er vanuit het onderwijsveld geen haan naar deze uitzonderlijke prestaties kraaide. De enige geïnteresseerden waren ons eigen bestuur en de onderwijsinspectie zelf. Ik ben blij dat wij in Nederland een onderwijsinspectie hebben die meedenkt en je stimuleert. Die weet hoe belangrijk het is om hoge ambities te hebben, zeker als het gaat om leerlingen met een lage sociaal-economische status. Alles kan in Nederland en het is fijn dat ouders kunnen kiezen. Het staat je vrij om je school aan te melden voor het traject excellente scholen. Het hoeft niet, maar het kan wel. Elke leerling in Nederland heeft recht op goed onderwijs. Laten we ons samen inzetten voor onderwijs dat waarde toevoegt aan de ontwikkeling van leerlingen. Maar laten we vooral trots zijn op hen die durven uitblinken en goed kijken naar wat we van deze scholen kunnen leren.

Eva Naaijkens is oprichter en schoolleider van de Alan Turingschool in Amsterdam.


Wat houdt de eretitel 'excellente school' in?

VO-Raad vindt predicaat 'excellente school' verwarrend en wil ervan af
Het predicaat 'excellent' dat de onderwijsinspectie aan scholen kan toekennen, schept verwarring bij de ouders van schoolgaande kinderen en kan dus beter worden afgeschaft. Dat zei Paul Rosenmöller, voorzitter van de VO Raad, zaterdag in het consumentenprogramma Kassa.

Excellente scholen: wat levert zo'n eretitel eigenlijk op?
Van de duizenden scholen in Nederland zijn er 248 'excellent'. Het onderwijs is er vernieuwend en goed. Wat betekent het voor een school om zo'n eretitel te dragen? (+)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden