Opinie

Opinie: De achternaam van beide ouders klinkt emancipatorischer dan het is

In Italië krijgt het kind voortaan de naam van beide ouders, anders is het discriminatie (Ten eerste, 28 april). Goed idee voor Nederland? Daaraan kleven nogal wat bezwaren.

Leendert Brouwer
Een man komt zijn baby inschrijven op het gemeentehuis van Barendrecht.  Beeld David Rozing / ANP
Een man komt zijn baby inschrijven op het gemeentehuis van Barendrecht.Beeld David Rozing / ANP

Het lijkt leuk en aardig om kinderen naar ouderwens of automatisch bij wet een dubbele achternaam mee te geven, maar wat betreft het streven naar gelijkheid voor man en vrouw is deze herziening van het naamrecht een zinsbegoocheling. Ook in Nederland wordt op last van de minister van Justitie gewerkt aan de mogelijkheid voor aanstaande ouders om hun kinderen niet een van beider namen door te geven – wat dankzij de wetsherziening van 1998 mogelijk werd –, maar om voor hen formeel beide namen te laten registreren in de door de ouders verkozen volgorde.

De bezwaren hiertegen worden al te gemakkelijk weggewuifd. Ten eerste verschuiven de ouders van nu nogal egoïstisch het keuzeprobleem door naar hun eigen kinderen. Men is het er immers al over eens dat het belachelijk is als een volgende generatie niet twee, maar vier achternamen zou dragen, zijnde de combinatie van de namen van hun ouders. Zij zullen dan evengoed een keuze moeten maken, waarbij minstens twee van de vier namen afvallen.

Overigens zal de Nederlandse wetsherziening erin voorzien dat ouders die reeds over een (nog door hun voorouders moeizaam verkregen) dubbele naam beschikken, deze namen wel in een reeks van vier namen aan hun kinderen mogen doorgeven.

Patriarchaal

Ten tweede is het Iberische namensysteem, dat als model dient, ondanks de koppeling van vaders naam en moeders naam niet minder patriarchaal. In de volgende generatie vallen immers de namen van die moeders steevast af.

Wat blijft is de gang van zaken in de praktijk. Een dubbele naam is namelijk onhandig en vaak verkiezen de betrokkenen of derden in het dagelijks gebruik een van beide namen. We kennen allemaal Messi, maar wie weet dat hij Messi Cuccittini heet? De Spaanse voetballers zijn slechts bekend met de eerste naam van hun dubbele achternaam, de naam van hun vader.

Schuiven we deze aanmerkingen niettemin opzij, dan zijn er nog altijd alleen maar de namen die we kennen te verdelen en die zijn voor een groot deel intrinsiek mannelijk. Van oudsher werden immers beroepsnamen en voornamen in de vorm van patroniemen van vaders op kinderen doorgegeven.

Werd een meisje dat vóór de invoering van de burgerlijke stand anno 1811 nog naar haar vader Jansdogter genoemd, in het vervolg kregen meisjes de familienaam Jansen, wat heus Jans zoon betekent. Nogal bizar als je daar bij stilstaat en bepaald niet van deze tijd. Zo dragen vrouwen ook mannelijke beroepsnamen als Bakker en Timmermans. De hedendaagse namenvoorraad wemelt derhalve van de mannelijke achternamen. Is er dan werkelijk sprake van gelijke behandeling van man en vrouw als ze hun kinderen de dubbele naam Jansen Pietersen mogen meegeven? Nee toch?

Ongunstige namen

We mogen ons, afgezien van de man-vrouwverhouding, ook wel eens afvragen hoe scheef de verhoudingen liggen op grond van de ‘waarde’ van de erfelijke familienamen. Waarom zou iemand bijvoorbeeld nog moeten vastzitten aan de ongunstige bijnaam waarmee een hem onbekende voorouder ooit werd vermeld? Het is niet slecht om De Goede te heten, maar je zult als een kind van de familie De Slegte naar school moeten gaan.

Sommige families genieten dankzij hun naam al voorrechten, andere namen komen zo veel voor en zijn zo gewoon dat ze niet onderscheidend genoeg zijn en er zijn namen die ronduit een negatieve lading of associatie hebben.

Er kan nu wel een wetswijziging worden geforceerd om het ouders van nu naar de zin te maken, maar we zouden ons ook eens kunnen afvragen waarom er überhaupt zo verkrampt met achternamen moet worden omgegaan. Ons systeem berust op wat Napoleon ons destijds voorschreef. Beseffen we eigenlijk wel dat het Engelse en Amerikaanse naamrecht zoveel soepeler is en dat men zich daar in principe noemt zoals men zich noemen wil?

Leendert Brouwer, Nederlandse Familienamenbank.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden