Opinie

Opinie: coaching van politici die voor commissie Toeslagen moeten verschijnen, doet waarheidsvinding geweld aan

De waarheid en niets dan de waarheid moet centraal staan in verhoren van parlementaire onderzoekscommissies. Maar in de Toeslagenaffaire werden ministers, staatssecretarissen en ambtenaren getraind om eensluidende antwoorden te geven.

De eed wordt afgelegd door minister Wopke Hoekstra voorafgaand aan een verhoor door de parlementaire enquetecommissie Kinderopvangtoeslag. Beeld Hollandse Hoogte /  ANP
De eed wordt afgelegd door minister Wopke Hoekstra voorafgaand aan een verhoor door de parlementaire enquetecommissie Kinderopvangtoeslag.Beeld Hollandse Hoogte / ANP

Er wordt wat af gecoacht in Nederland. Menigeen wil zich beter of anders voordoen dan in werkelijkheid. Dat moet iedereen zelf weten. Is dat ook het geval als een getuige die onder ede de waarheid en niets dan de gehele waarheid moet vertellen wordt gehoord ? Ik meen van niet.

Uit de documenten bij het Wob-besluit van 23 maart 2021 blijkt dat dit wel is gebeurd: vanaf 7 oktober tot en met 4 december 2020 zijn achttien getuigen voor hun verhoor door de Parlementaire Ondervragingscommissie Kinderopvangtoeslag (Pok) uitvoerig gecoached, al of niet met live camerasessies. Inmiddels is aangifte wegens meineed gedaan tegen enkele getuigen die door de Pok zijn gehoord, en schakelt de Tweede Kamer een eigen advocaat in voor verder onderzoek in verband met de departementale zwerftocht van het memo Palmen en de beëdigde verklaringen daarover.

Met koffie, thee, luxe lunches, en vers afgebakken speltkoekjes beval coachingsbureau Bob de Ronde en partners het ministerie van Financiën op amicale toon aan oefensessies met ‘jullie getuigen’ te houden. ‘Ons bureau heeft veel ervaring hiermee.’ Die dateert vanaf 1988 met de Paspoortenquête, via Srebrenica − het fotorolletje! − , de Bouwenquête, het Fyra-debacle tot aan het onderzoek over fiscale constructies.

Meineed

De vraag is nu of er een verband is tussen de oefensessies en het resultaat ervan. Het blijft misschien niet bij het beëdigd geheugenverlies van sommigen, als het evenement ‘Kindertoeslag verhoringen’ nog een staartje krijgt dat in strafvervolging zou kunnen eindigen wegens meineed. Dat koekje is voorlopig nog niet afgebakken.

Vooraf stimuleerde het bureau een verkennende workshop ‘met zoveel mogelijk getuigen’ te houden, zodat zij ‘met elkaar een paar uur kunnen praten over het proces’, en ‘jullie jurist’ eventueel kan ingaan op de aspecten ervan. Pas in de oefensessies wordt getraind. ‘Daarbij gaat het om het proces, de inhoud, en vorm van de getuigenverklaring.’ De aanwezigheid van een ‘dossierbegeleider van het ministerie, die ook kan helpen feiten aandragen’ komt ook van pas, zo adviseerde de coach.

Het ministerie bestelde het volledige programma à raison van een dikke derigduizend euro, want aan het oefenen met de waarheid bleek flink behoefte te bestaan: twaalf sessies met (oud-) bewindslieden Eric Wiebes, Frans Weekers, Menno Snel en Wopke Hoekstra, en 7 (oud-)ambtenaren. Ook de landsadvocaat was van de partij, van wie tot nu toe niet bekend was dat hij als getuige is gehoord. Overigens zou een verhoor van hem en zijn kantoorgenoten in de enquête die nu wordt voorbereid een goed idee zijn. De Staat ontheft hen van het beroepsgeheim en de Deken geeft toestemming om de werkwijze en adviezen toe te lichten.

Eendrachtig

Opvallend is dat sommige getuigen op dezelfde dag oefenden: Weekers en Wiebes. de ambtenaren Peter Veld en Gerard Blankenstijn, Jaap Uilenbroek en Agaath Cleyndert. Of zij samen een verklaring doornamen, is niet vermeld.

Wie de verhoren heeft gevolgd, heeft gehoord hoe eendrachtig de getuigen uit de politiek praktisch allen verklaarden niet voor juni 2019 ook maar iets te horen hebben gekregen van hun ambtenaren over de jarenlange misstanden en de ravage die was aangericht in de levens van talloze gezinnen. Die ambtenaren hadden op hun beurt weer niet in de gaten gehad dat de wet zo hard uitpakte. Om van het moment over de kennis van de inhoud van de memo Palmen maar te zwijgen.

Wat er tegen coaching van getuigen is? Dit staat haaks op wat van een getuige onder ede door de wetgever wordt verwacht: de hele, ongecoachte waarheid vertellen. Een verkennende sessie ‘met al jullie getuigen’ en aparte training van een individuele getuige over de inhoud van diens verklaring, beïnvloedt de eigen wetenschap van de getuige, die een voorwaarde is voor zijn mededelingen over wat er wel of niet is gebeurd, is gedaan of nagelaten.

In het belang van de waarheidsvinding, wat het enige doel is van elke ondervragings- en enquêtecommissie, moet dat nu juist niet gebeuren. Het is daarom verstandig de getuigen nogmaals te horen.

Zonder kosten had het ministerie ook de brochure van de rechtspraak over het verhoor van een getuige kunnen downloaden.

Ellen Pasman is advocaat en publiceerde onlangs over de toeslagaffaire Kafka in de rechtsstaat.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden