Opinie

Opinie: Bomen planten is niet genoeg om ons uit de klimaatcrisis te halen

Ga deze winter bomen planten, adviseert voedselboswachter Kaat Biesemans-Hoogewijs. Daarmee zou het klimaatprobleem worden opgelost. Maar er is meer nodig dan her en der een boom of struik in de grond te stoppen. Het moet als onderdeel worden gezien van een ecosysteem.

Peter de Jaeger
Het dorp Ndiawagne Fall in Senegal, waar bomen werden geplant in het kader van de 'Grote groene muur', die door de Sahel zou lopen. Het enorme project is nooit goed van de grond gekomen.  Beeld AP
Het dorp Ndiawagne Fall in Senegal, waar bomen werden geplant in het kader van de 'Grote groene muur', die door de Sahel zou lopen. Het enorme project is nooit goed van de grond gekomen.Beeld AP

De twijfels over (her)bebossing groeien. Nog in de zomer van 2019 publiceerden onderzoekers in Science een artikel waarin ze , op basis van satellietopnames, beweerden dat er wereldwijd genoeg ruimte is (1 miljard hectare) in bestaande ecosystemen om 1 biljoen (1 000 miljard) bomen te planten. Dat zou de goedkoopste manier zijn om klimaatverandering tegen te gaan. Dat idee kreeg navolging in de Green Deal van EU-commissaris Frans Timmermans.

De Europese commissie denkt met 3 miljard bomen extra in 2030 de uitstoot van broeikasgassen met minstens 55 procent te verlagen. Nederlands landbouwminister Carola Schouten doet een duit in het zakje door 10 procent meer bos aan te planten in 2030. Dat komt neer op 100 miljoen bomen op 37 duizend hectare nieuw bos. Hiermee zou een half miljoen ton CO2 van de jaarlijkse 150 miljoen ton uitstoot uit de lucht worden gehaald. Alle beetjes helpen, nietwaar?

Grote groene muur

Maar de twijfel neemt toe. Zo is het ambitieuze plan voor een Grote groene muur, een bomenstrook van achtduizend kilometer dwars door de Sahelzone, van de baan. Omdat er daar te weinig water valt overleeft het gros van de aanplant het niet. In het herziene plan (Grote groene muur 2.0) ligt de nadruk niet meer op planten van bomen, maar op natuurlijke regeneratie. Die aanpak laat ondergrondse wortelstelsels, overgebleven na het kappen van oude bomen, weer uitgroeien.

Dat die aanpak lukt blijkt bijvoorbeeld in Niger. Daar zijn 200 miljoen bomen op ruim 6 miljoen hectare bijgekomen zonder dat er één is geplant. Aldus cijfers van de ngo Both Ends. Voorwaarde voor succes is samenwerking met de boeren, om conflicten met andere landgebruikers en lokale leiders te voorkomen. Samen met boeren wordt gekeken wat slim is voor restauratie van het ecosysteem. Welke bomen willen zij voor schaduw, brandhout om te koken en bladeren als veevoer. Deze manier vraagt wel een lange adem, omdat het in droge gebieden drie tot vier jaar kan duren voordat bomen terugkomen.

Ecologisch herstel

Ook The Weather Makers, een idealistische groep ingenieurs uit Den Bosch, zijn van mening dat klimaatverandering alleen is te tackelen met grootschalig ecologisch herstel. Zij hebben het plan om de Sinaï-woestijn te vergroenen door omringende wetlands te herstellen en water vanuit een belendend meer naar het kurkdroge gebied te brengen.

Nu gebeurt (her)bebossing veelal zonder oog voor het ecosysteem. Soms worden zelfs oerbossen omgehakt, geploegd, gedraineerd en vervangen door boomplantages. Niet alleen in Brazilië en Ghana, ook in geïndustrialiseerde landen. Zo is in Zweden de laatste twintig jaar een natuurgebied zo groot als Denemarken opgeofferd voor een monocultuur van bomen. Die plantages dienen ter compensatie van de uitstoot van CO2 van bedrijven als Shell, Toyota en BP. Ook vliegmaatschappijen doen mee aan deze vorm van ‘groenwassen’. Vliegschaamte wordt ermee afgekocht.

Savannes

Een andere ontwikkeling is dat savannes ten onrechte worden gezien als vervallen bosgebieden en daarom aangewezen voor herbebossen. Dit zijn echter productieve , biodiverse systemen waarvan miljoen mensen bestaan. Dit gaat verloren als je die gebieden verandert in bos. Volgens een artikel in Biological Conservation gaat alleen al in Azië door het omzetten van grassige savannes in bos tot 40 procent van deze unieke ecosystemen verloren.

Als overheden en bedrijven teveel inzetten op herbebossing om klimaatneutraal te worden, gaat dat ook ten koste van kostbare landbouwgrond. Hierdoor stijgen de voedselprijzen en daalt de voedselzekerheid. Volgens ontwikkelingsorganisatie Oxfam zou het daarom beter zijn te mikken op reductie van fossiele brandstoffen en te investeren in hernieuwbare energie. Waarvan akte.

Peter de Jaeger is journalist.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden