Opinie

Opinie: Blokhuis, waar blijft dat tandje bij in de strijd tegen obesitas?

Want corona grijpt met grote precisie aan op onze ongezonde leefstijl en op de kansenongelijkheid, betogen Peter van der Voort en Antje Diertens.

Patiënten op de corona-IC worden verzorgd door verpleegkundigen en artsen. Sommigen worden kunstmatig in slaap gehouden. Beeld Arie Kievit
Patiënten op de corona-IC worden verzorgd door verpleegkundigen en artsen. Sommigen worden kunstmatig in slaap gehouden.Beeld Arie Kievit

Medio maart 2020 neemt het aantal ­coronapatiënten op de intensivecare-afdelingen (ic) in Nederland snel toe. De druk op de ic-capaciteit wordt groot. Het voordeel van het tegelijkertijd hebben van veel patiënten met dezelfde ziekte is dat patronen sneller worden herkend.

Zo heeft een van de auteurs van dit stuk in de eerste maanden van de coronapandemie publiekelijk de observatie gedeeld dat de coronapatiënten op de intensive care opvallend veel gelijkenis vertonen: man, op leeftijd en met overgewicht. Deze observatie was nog niet beschreven in medische literatuur, die toen überhaupt nog schaars was betreffende covid-19. Wel werd dit patroon in mondeling overleg door sommige artsen in Italië ook genoemd.

Leeftijd, geslacht, overgewicht

Het risicoprofiel van patiënten voor een ernstig beloop, waaronder een ic-behandeling, is geleidelijk aan duidelijk geworden. De belangrijkste factoren die hierin een rol spelen zijn leeftijd, geslacht en overgewicht. Hoe ouder hoe meer risico, hoe zwaarder hoe meer ­risico en ook mannen lopen meer risico op een ernstig beloop.

Dit resulteert in het beeld dat we ­ondertussen kennen van de ic-patiënt met corona: 72 procent is man, van wie 75 procent een BMI heeft boven 25 en van wie de gemiddelde leeftijd 65 jaar is.

Mannen met een BMI boven 25 en ouder dan 50 jaar, vertegenwoordigen 56 procent van de coronapopulatie op de ic’s. Leg je de ondergrens van de BMI op 30, dan is dit nog 44 procent. In het algemeen kun je zeggen: hoe hoger de BMI, hoe meer vrouwen er verhoudings­gewijs op de intensive care zijn. In de groep met een BMI boven 35 is dat 48 procent. Bovendien neemt bij een hogere BMI de leeftijd af: van de patiënten met een BMI boven 35, is de helft jonger dan 59 jaar. Patiënten met diabetes en patiënten met nierziekten lopen ook een verhoogd risico, maar diabetes houdt verband met overgewicht en kan nierziekte veroorzaken.

Rol overgewicht bekend

De kennis over de rol van overgewicht is dus al een jaar bekend. Toch is er geen beleid gemaakt om op basis van die kennis de ziektelast in de samenleving te verminderen. Er is in 2018 een ‘preventieakkoord’ gesloten, maar we hebben staatssecretaris Blokhuis het afgelopen jaar niet gehoord om ter bestrijding van de coronapandemie een tandje bij te zetten. Het momentum om de nationale strijd tegen overgewicht een duw in de rug te geven, ontglipt ons.

De pandemie leert dat we moeten inzetten op preventie. Het is bekend dat mensen uit de lagere sociaaleconomische klassen en mensen van niet-westerse afkomst vaker getroffen worden door een corona-infectie, die vaker een ernstig beloop laat zien. De relatie met ongezonde leefstijl, overgewicht en diabetes ligt voor de hand.

Het kabinet kan hierop beleid voeren en sturing geven, maar heeft dat nog niet gedaan. Het is intrigerend om te constateren dat de coronapandemie met grote precisie aangrijpt op de ­ongewenste uitwassen van onze samenleving: ongezonde leefstijl en kansen­ongelijkheid. Het is tijd voor een ­integraal herstelplan gezonde leefomstandigheden, omdat deze pandemie laat zien dat onze gezondheid de basis is voor vitaliteit van mensen in vele sectoren, zoals woon-, schuld en armoede-, voedselbeleid, sport en bewegen, ruimtelijke ordening en werk en economie.

Vaccineer dikkere mensen eerder

De oplossing van de coronapandemie wordt gezocht in vaccinatie. Vanuit een medische benadering, die al de hele pandemie prevaleert, is dit de meest logische benadering en dit lijkt effectief voor dit moment. Nu de ziekenhuisopnamen stijgen met meer dan 260 per dag kan een snellere vaccinatie van dikkere mensen tijdens deze lockdown ziekenhuisopnamen en ­coronasterfte voorkomen.

Het argument dat deze mensen met dit risicoprofiel niet uit de systemen zijn te traceren lijkt ons een oplosbaar probleem. Mensen met een hoog BMI kunnen zichzelf melden bij GGD of huisarts en gevaccineerd worden. Maar de vaccinatiestrategie is tot nu toe niet gericht op de genoemde groep mensen die kans loopt op een ernstig beloop.

Dat deze mensen, met name dus mannen boven de 50 jaar met over­gewicht, een kwetsbare groep vormen wordt in de vaccinatie volgorde niet ­erkend. Toch zijn er ondertussen al meer dan 5.000 van hen met corona op de Nederlandse ic’s behandeld met een sterfte van naar schatting 1.250-1.500 (25-30 procent).

Het signaal dat corona geeft over leefstijl en ongelijkheid wordt door het ministerie laag geprioriteerd. Het is een pijnlijke constatering, maar dit signaal is zó helder dat we het niet achteloos mogen laten liggen.

De Raad voor Volksgezondheid en ­Samenleving heeft het deze week zelfs een wettelijke verplichting van de overheid genoemd om gezondheidsverschillen terug te brengen, zoals gisteren in de Volkskrant beschreven (‘Terugdringen gezondheidsverschillen tussen Nederlanders moet wettelijke plicht worden’, Ten eerste, 7 april) . Daarmee wordt een beweging in gang gezet om de gezondheidszorg meer preventief georiënteerd dan curatief in te richten.

Het actief oppakken hiervan kan geen dag langer wachten. Er zijn kostbare maanden verloren gegaan, het is nu tijd voor actie.

Peter van der Voort is afdelingshoofd IC UMCG en Eerste Kamerlid voor D66. Antje Diertens was tot 31 maart Tweede Kamerlid voor D66 en is de schrijver van de Initiatiefnota Preventie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden