Opinie

Opinie: Blijf oog houden voor verschillen in beweegredenen van vaccinweigeraars

Het idee dat alle vaccinweigeraars bewust eigenzinnige ideeën erop na houden, klopt lang niet altijd. Daarom moeten we ze niet zien als één groep.

Lex Vendrig
Vaccinatielocatie van de GGD in Malden.
 Beeld Arie Kievit / de Volkskrant
Vaccinatielocatie van de GGD in Malden.Beeld Arie Kievit / de Volkskrant

Het sentiment over de ongevaccineerden of ‘vaccinweigeraars’ wordt steeds grimmiger. Het begrip en geduld raken op. Zo noemt Sander Schimmelpenninck ongevaccineerden dolende narcisten die van het weigeren van het vaccin hun lifestyle hebben gemaakt (Ten eerste, 1/11). Maar zijn ongevaccineerden altijd vaccinweigeraars en kunnen we spreken van één groep?

Ik ben zelf ongevaccineerd maar beslist geen vaccinweigeraar. Integendeel. Waarom dan geen vaccin? Op puur rationele gronden. Ik heb samen met mijn gezin corona gehad. Grote epidemiologische studies tonen aan dat natuurlijk opgebouwde immuniteit langer en beter tegen corona beschermt dan door vaccinatie opgewekte immuniteit. Worden mijn antistoffen te laag, dan laat ik mij onmiddellijk vaccineren.

Maar voor de statistieken van het RIVM ben ik ongevaccineerd, voor de columns ben ik een ‘vaccinweigeraar’ en op straat ben ik een ‘wappie’.

Eigenzinnige ideeën

In mijn psychotherapiepraktijk komt het onderwerp vaccinatie ook regelmatig aan bod. Dit heeft mij een inkijk gegeven in andere beweegredenen. Het idee dat het zou gaan om mensen die er bewust eigenzinnige ideeën op nahouden, klopt lang niet altijd. Eén patiënt had zich bijvoorbeeld sterk geïdentificeerd met de groep van vaccinweigeraars, maar toen het mogelijk was om zonder oordelen de achterliggende gevoelens en motieven te onderzoeken, bleek dat zij gewoon heel bang was voor het vaccin. Zich vastklampen aan de groep die zich tegen de overheid afzet, was haar oplossing voor die angst. Na dit besef kon ze pas echt een persoonlijke keuze maken, en koos ze ervoor om zich alsnog te laten vaccineren.

Een andere patiënt wilde zich wel laten vaccineren maar had vanwege hevige paniekaanvallen al tien jaar haar dorp niet verlaten. De GGD kunnen bereiken werd daarom het doel van de therapie.

Daarnaast heb ik gemerkt dat patiënten die onveilig en wantrouwend in het leven staan, soms ook vrij gevoelig zijn voor complottheorieën waardoor ze het vaccin weigeren.

Burn-out

Nu kunnen we dit afdoen als gezever waar ze zich dan maar overheen moeten zetten. Maar dat zou hetzelfde zijn als we tegen iemand met burn-out gaan zeggen dat hij niet zo moet klagen en dat als hij niet gaat werken, hij dan maar moet voelen. ‘Ontsla die vent maar!’

Het idee dat vaccineren voor iedereen een bewuste ‘vrije keuze’ is, is betrekkelijk. Dit zal wel zo zijn voor de meerderheid, maar we botsen nu op een resterende minderheid voor wie dit niet zo eenvoudig ligt. Als samenleving raken we gefrustreerd omdat we op deze ‘irrationaliteit’ geen grip hebben. Maar nu komt het erop aan om zelf rationeel te blijven. Het is een primitieve en wellicht domme reactie om deze groep te gaan stigmatiseren.

De oplossing? Laten we stoppen om de groep van ‘vaccinweigeraars’ als groep te blijven bestempelen. Het is te kort door de bocht de groep van ongevaccineerden te definiëren, zoals nu gebeurt, als ‘100 procent minus de groep die al gevaccineerd is’. Sommige ongevaccineerden, zoals bijvoorbeeld jongeren en de personen die al corona hebben gehad, dragen niet bij aan het ic-probleem.

Ongevaccineerde ouderen

Waar het om gaat, is de groep die zelf een hoog risico loopt op ernstige corona: de ongevaccineerde ouderen. Als deze groep zich nu nog steeds niet heeft laten vaccineren zal meer pressie alleen maar averechts werken. Respecteer hun keuze en biedt deze groep een alternatief. Breng ze in kaart en zoek naar passende oplossingen. En wellicht zal een klein deel zich dan alsnog laten vaccineren.

Verkettering leidt tot niets. En hoe dan ook zal er een plafond zijn. We zullen moeten accepteren dat we irrationaliteit nooit helemaal onder controle kunnen krijgen. In een humane samenleving is er per definitie altijd een klein deel van de bevolking die het ‘verpest’ voor de anderen. De moeite nemen om de groep van ‘verpesters’ te leren begrijpen onderscheidt een inclusieve van een exclusieve samenleving.

Het omzetten van onze eigen machteloosheid in agressie – die we steeds meer beluisteren in de grimmige toon ten aanzien van de ongevaccineerden – is een primitieve oplossing. Daarmee werken we onze eigen machteloosheid weg voor vandaag. Maar het leidt af van nadenken over de vraag hoe we het probleem morgen wél oplossen.

Lex Vendrig is klinisch psycholoog en psychotherapeut.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden