OpinieMigratiedebat

Opinie: Bij migratiebeleid lijken feiten en wetenschappelijke inzichten een ondergeschikte rol te spelen

Uit een aangenomen motie tegen het EU-migratiepact blijkt dat 78 Kamerleden niet malen om feiten en inzichten, betoogt Lisa-Marie Komp. Thea Hilhorst en Leo Lucassen zijn het met haar eens. 

Drenkelingen redden is een plicht, geen strafbaar feit.Beeld AFP

Op 11 november werd in de Tweede Kamer een motie aangenomen die de regering oproept zich te verzetten tegen een bepaling in het nieuwe EU-migratiepact. In de bepaling staat dat het tegen internationaal recht in gaat om ngo’s strafbaar te stellen die zoek- en reddingsoperaties op zee uitvoeren. Op 24 november reageerden tientallen organisaties met een brandbrief waarin zij Kamerleden oproepen de vervolging van reddingswerkers tegen te gaan. Ik zal eerlijk zijn, ook ik ben het niet eens met de motie. Maar hier gaat het mij om het proces dat voorafging aan deze motie. Het punt dat ik wil maken is dat het belangrijk is dat politiek wordt bedreven op basis van feiten en onderbouwde inzichten.

‘Aanzuigende werking’

Thierry Baudet legde de volgende overweging ten grondslag aan zijn motie: ‘Overwegende dat het faciliteren van bootmigratie tot een aanzuigende werking leidt, met ook nog eens een keer behalve meer immigratie ook meer slachtoffers tot gevolg.’ Baudet lijkt over kennis te beschikken, die ik niet heb, terwijl ik mij intensief heb beziggehouden met het thema grensdoden op de Middellandse Zee in het kader van promotieonderzoek. Sterker nog, de zogenaamde ‘aanzuigende werking’ van reddingsdiensten is niet gebleken in wetenschappelijk onderzoek.

Bovendien is een aanzienlijk aantal wetenschappers van mening dat de maatregelen die de EU en haar lidstaten al tal van jaren nemen om migratie over zee te stoppen met onder andere het doel te voorkomen dat er meer slachtoffers volgen, het aantal grensdoden op zee juist opdrijft.

Kortom, wat Baudet zegt klopt niet. Daar komt bij dat internationaal recht – zoals omschreven in de omstreden bepaling van het EU-migratiepact – inderdaad iedere kapitein verplicht om mensen in zeenood te redden en staten gebiedt reddingsdiensten beschikbaar te stellen. Drenkelingen redden is dus een plicht, geen strafbaar feit. Wat in de bepaling staat is juist en het is onduidelijk welk doel ermee gediend is de bepaling te schrappen.

Nu kan onze democratische samenleving wel één politicus aan die ongehinderd door feiten en wetenschappelijke inzichten politiek bedrijft. Zorgelijker zijn de 78 Kamerleden van VVD, PVV, CDA en SGP die Baudet klakkeloos volgen in zijn onjuiste aanname en de motie steunden. Op deze wijze blijft het nobele streven om verdere slachtoffers te voorkomen in het meest optimistische geval zonder succes. In een minder positief scenario kunnen vraagtekens worden geplaatst bij de welgemeende intentie ervan. Een voorbeeld dat dit niet alleen geldt voor Baudet, blijkt uit het actuele VVD-verkiezingsprogramma. In het stukje waarin de VVD haar successen op het gebied van migratie opnoemt staat: ‘En in eigen land kreeg de taxiboot voor migranten genaamd Sea-Watch strenge regels opgelegd, waardoor het schip niet meer onder Nederlandse vlag vaart.’

In een juridische procedure waarin Sea-Watch de directe invoering van deze regels vorig jaar met succes aanvocht en ik als advocaat betrokken was, bepleitte het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat onder VVD-leiding dat de regels waren ingegeven uit zorg over de veiligheid van de bemanning en geredde personen aan boord. Was het doel nou om de veiligheid aan boord van het schip te waarborgen of om Sea-Watch ertoe te bewegen niet meer onder Nederlandse vlag te varen?

Problematisch

Het is een probleem als politici geen acht meer slaan op de juistheid van feiten en wetenschappelijke inzichten. Nog problematischer wordt het als de doelen die zij nastreven onduidelijk zijn. Dit geldt te meer, nu politici juist stemmen werven met de stelling dat zij ‘realistisch’ beleid maken – zoals Bente Becker, VVD-woordvoerster migratiebeleid, recent in NRC. Om in de taal van Kamerleden te spreken: mevrouw Becker, bent u het met mij eens dat beginpunt voor realistisch beleid feiten en relevante wetenschappelijke inzichten zouden moeten zijn? Zo nee, waarom niet?

Ondergeschikte rol

Op het gebied van migratiebeleid lijken feiten en wetenschappelijke inzichten echter al langer een ondergeschikte rol te spelen. Dat is onwenselijk. Want ongeacht welk standpunt men betrekt in het debat over migratie, alleen als de doelstelling van politieke voorstellen duidelijk wordt gecommuniceerd, is een scherp parlementair debat mogelijk, waarin de betrokken waarden en belangen worden afgewogen. Belangrijk is ook dat het debat plaatsvindt op basis van juiste aannames – gebaseerd op feiten en ondersteund door wetenschappelijk onderzoek.

Gebeurt dit niet, dan vervalt het parlementair debat tot een borreltafelgesprek waarin iedereen een mening heeft en niemand een flauw benul. 

Lisa-Marie Komp is in oktober gepromoveerd aan de Vrije Universiteit met haar proefschrift getiteld: “Border Deaths at Sea under the Right to Life of the European Convention on Human Rights”. Daarnaast is zij als advocaat verbonden aan Prakken d’Oliveira Human Rights Lawyers.

Draagvlak

Ik ben het eens met Lisa-Marie Komp en deel haar verontwaardiging dat op het gebied van migratiebeleid feiten en wetenschappelijke inzichten een ondergeschikte rol lijken te spelen. Daarbij komt het gebrek aan besef (of erger: het moedwillig negeren) van het internationale rechtsstelsel waaraan Nederland zich heeft verbonden. De concurrentie over het rechtse electoraat gaat bij deze partijen blijkbaar vóór het handhaven van het internationaal recht. Als politici eerlijk zouden zijn, zouden ze erkennen dat er wel draagvlak is voor vluchtelingen in Nederland. Onderzoek van de Universiteit Groningen constateerde vorig jaar na een landelijke peiling dat 45 procent van de Nederlanders asielzoekers de helpende hand wil toesteken en nog zo’n 25 procent wil helpen, maar wil ook streng optreden tegen asielzoekers die zich niet gedragen. Het rapport concludeert: ‘Men is dus overwegend gastvrij’. Met deze motie gaat Nederland niet alleen gerechtelijk over de scheef, maar schoffeert het ook de helft van Nederland.

Thea Hilhorst, hoogleraar humanitaire hulp aan de Erasmus Universiteit Rotterdam

Mismatch

Lisa-Marie Komp heeft volkomen gelijk als ze stelt dat als het gaat om het uitermate gepolariseerde thema migratie, kennis en feiten niet het fundament van beleid vormen. Dat wordt onder meer verklaard door verleidelijk logisch klinkende, maar foutieve aannames. Zoals het idee dat door de sterke bevolkingsgroei en armoede steeds meer mensen uit Afrika naar Europa komen. Dat de klimaatcrisis miljoenen vluchtelingen naar het Westen zal drijven. Of dat ontwikkelingshulp leidt tot een afname van migratie. Allemaal gedebunkt door wetenschappelijk onderzoek, maar zonder veel effect. In plaats van te erkennen dat migratie (inclusief die van hogergeschoolden, verhullend weggedefinieerd als ‘expats’) cruciaal is voor samenlevingen en vooral positieve effecten heeft, stellen de meeste politici het primair voor als een (existentieel) probleem. Gebrekkig inzicht in wat migratie feitelijk is en de voorrang die velen menen te moeten geven aan onderbuikgevoelens, houden de mismatch tussen kennis en beleid helaas in stand.

Leo Lucassen, directeur van het Internationaal Instituut voor Sociale Geschiedenis

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden