OpinieWetenschap en corona

Opinie: benut wetenschap ten volle om de strijd aan te gaan

Politici gaan over maatregelen. Wetenschappers over kennis en inzicht. Ieder moet zijn rol houden.

Politie grijpt in tijdens een protest tegen de coronamaatregelen. Beeld EPA

Het valt te prijzen dat onze regering in de coronacrisis uitdraagt wat het betekent om een kennissamenleving te zijn. ‘Geen paniek, de politiek volgt de wetenschap’, was het motto. In de eerste hectische en angstige weken stond ‘de wetenschap’ gelijk aan het RIVM en het Outbreak Management Team (OMT): de beste inzichten uit virologie en epidemiologie in het gezaghebbende ‘first-response’team onder leiding van professor Jaap van Dissel. Zij leverden voortreffelijk werk.

Nu het eerste stof neerdaalt, is het duidelijk dat we een nieuwe fase ingaan. Die zal lang duren en niet gemakkelijk zijn. Dit is het moment voor de tweede stap die in een kennissamenleving past: de erkenning dat we over sommige onderwerpen stevige wetenschappelijke kennis en inzichten hebben, over andere wetenschappelijk debat nog volop gaande is, en er in een nieuwe situatie als deze voortdurend politieke beslissingen genomen moeten worden, waarvoor nog geen vaststaande wetenschappelijke basis bestaat.

Alarmeren en geruststellen

Momenteel combineren wetenschappers kennis uit jarenlang diepgaand onderzoek razendsnel met nieuw opgedane kennis. Zo moet onder hoge tijdsdruk in sneltreinvaart een nieuw beeld van de ziekte en verspreiding ontstaan. Dat proces is niet gevrijwaard van onzekerheden en onvolledigheid. Maar al is de informatie incompleet, er moeten knopen worden doorgehakt. In feite is het dus zelden waar dat de politiek al haar besluiten volledig op de wetenschap kan baseren. En dat gold al vanaf het begin, toen er in de besluitvorming ook veel aandacht moest zijn voor de balans tussen het alarmeren en geruststellen van de bevolking.

Bij de geruststelling hoorde het signaal dat elke maatregel ingegeven zou zijn door wetenschap. De grote mate van onzekerheid en de somberste projecties van de wetenschap zijn in dat eerste moment op wellicht verdedigbare gronden niet onverkort doorgegeven. Wetenschap bedrijven is verantwoordelijk werk, politiek bedrijven ook. Eerlijkheid over de rolverdeling is cruciaal in een open samenleving. 

Politieke leiders, kabinet en parlement zijn uiteindelijk degenen die keuzes maken en daarvoor verantwoordelijk zijn. Dat primaat hebben ze van ons als burgers gekregen. En wetenschappers horen duidelijk te zijn over de grenzen van hun kennis. Dit is het moment om de wetenschappelijke inbreng te verhelderen en te verbreden. Maar ook het debat tussen wetenschappers onderling en het debat in en met de samenleving bevorderen. Transparantie is cruciaal voor wetenschappelijke discussie en vooruitgang. Veel van onze wetenschappers willen daaraan bijdragen.

Crisisbeheersing

De angst dat onze samenleving niet goed zou omgaan met waarheid en onzekerheid is bevoogdend: in een kennissamenleving moeten we vertrouwen op het oordeelvermogen van onze burgers. Zij hebben het recht geïnformeerd te worden, niet alleen over de stand van de wetenschap, maar ook over de marges van onzekerheid die daarbij horen. Zeker in dit stadium van de crisis is een nieuwe balans nodig waarbij we snelheid en duidelijkheid van advisering combineren met openheid en transparantie.

Ook moet de wetenschappelijke basis verbreed worden om onze post-corona kennissamenleving sterk te houden. Want hoe zit het met de repercussies van de pandemie voor onze culturele, juridische en economische omgeving? Hoe slaan we ons door deze gezondheidscrisis als individuen, als samenleving, als rechtsstaat? Ook over zulke kwesties bestaat wetenschappelijke expertise. Het is daarom de hoogste tijd de wetenschappelijke input voor crisisbeheersing en -herstel te verbreden naar andere disciplines.

Het OMT zal de eerste instantie zijn om dat te verwelkomen. Laat de wetenschap haar volle denkkracht inzetten. In openheid over wat wetenschap vermag, en wat haar beperkingen zijn. Maar ook in het besef dat een open samenleving die op wetenschap in haar volle breedte wil vertrouwen, de beste kans heeft de weg omhoog terug te vinden.

Wim van Saarloos en Ineke Sluiter zijn president en vicepresident van de KNAW.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden