opinievertrek asscher

Opinie: Asscher weg? De last rustte echt niet alleen op zijn schouders, integendeel

Nu Lodewijk Asscher opzij stapt, mogen we hopen dat de versimpelde zoektocht naar één zondebok voor de toeslagenaffaire plaatsmaakt voor eerlijk debat en daadwerkelijke reflectie van alle betrokken bestuurders, de Tweede Kamer en de rechtspraak. Want er is niet één Barbertje, stelt Pieter Paul Slikker, PvdA-fractievoorzitter in Den Bosch.

Lodewijk Asscher in de Tweede Kamer. Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant
Lodewijk Asscher in de Tweede Kamer.Beeld Freek van den Bergh / de Volkskrant

Het lot van de getroffenen van de toeslagenaffaire roept schaamte, buikpijn, boosheid en verdriet op. Wat mensen is aangedaan valt niet goed te praten. Een op basis van ondoordachte wetgeving mede door de Tweede Kamer geïnitieerde jacht op fraudeurs is doorgeslagen in een systeem dat onschuldigen criminaliseerde. Dat was ongekend onrecht, niets anders.

De gedupeerde ouders verdienen snelle en ruimhartige compensatie voor het leed dat hen is aangedaan. Daarnaast moeten er lessen getrokken worden om te voorkomen dat dezelfde fouten weer gemaakt worden. Het zou prettig zijn als er slechts één schuldige aan te wijzen was die met minachting voor onschuldige mensen kwaadwillend te werk was gegaan. We zouden Barbertje hangen en verder kunnen – dit nooit meer.

Lees ook

Druk toeslagenaffaire wordt te groot: PvdA-leider Asscher stapt op
Door de discussie over zijn rol in de toeslagenaffaire zag Asscher zichzelf niet meer in staat om de partij een goede verkiezingsuitslag te bezorgen. Lilianne Ploumen geldt als de belangrijkste kandidaat om hem op te volgen.

Systeem

Uit de bevindingen van de onderzoekscommissie blijkt echter dat niet één persoon maar het systeem als geheel jarenlang faalde. Bestuurlijk verantwoordelijken, uitvoeringsorganisaties en rechtspraak – allen treft blaam. Niemand in het kabinet, op dàt moment niemand in het parlement, noch de vele oren en ogen in ons land hadden een compleet beeld. Signalen die wel werden afgegeven kwamen terecht in een spiraal van doorschuiven met als gevolg dat mensen slachtoffer zijn geworden van ongekend systeemfalen.

Meerdere bewindslieden waren de afgelopen jaren verantwoordelijk voor de belastingdienst (Weekers, Wiebes, Snel en van Huffelen), de kinderopvang (Kamp, Asscher en Koolmees) of het algemeen Kabinetsbeleid (Rutte). Leden van de Tweede Kamer die nu om het hardste schande roepen eisten eerder verscherpte fraudebestrijding en keurden haastige broddelwetgeving goed. 

Het zonder ons te verdiepen in de onderliggende oorzaken eisen van het aftreden van één persoon doet geen recht aan het jarenlange falen van het systeem als geheel en brengt de oplossing geen stap dichterbij. Dat was een van de redenen dat ik het samen met honderden PvdA’ers opnam voor Lodewijk Asscher – deze last rust niet op zijn schouders alleen maar op die van velen.

Tandenborstelcontroles

Daarnaast is het belangrijk om te beseffen dat de toeslagenaffaire niet op zich staat. Want hoe komt het eigenlijk dat we niets nieuws vertellen als we de tandenborstelcontroles bij bijstandsgerechtigden in herinnering roepen? Hoe komt het dat we formulierenbrigades normaal zijn gaan vinden die mensen moeten helpen hun weg te vinden in het ondoordringbare moeras van papierwerk als je hulp nodig hebt? 

De decennialange invloed van de filosofie van de kleine overheid die waakzaam moet zijn voor de altijd inhalige burger heeft haar effect niet gemist. Te vaak is ons systeem gestoeld op wantrouwen, al te lang worden welwillende uitvoerders gevangen gehouden in eindeloze regelzucht die maatwerk onmogelijk maakt.

Juist tegen die agenda voerde Asscher als minister van Sociale Zaken en later als leider van de oppositie op links de afgelopen jaren strijd. Wie echter bestuurlijke verantwoordelijkheid neemt in Nederland, of dat nu landelijk of lokaal is, stapt in op rijdende trein waar het gestolde wantrouwen niet in één periode weg te poetsen valt. Daarvoor is Nederland te ingewikkeld, onze besluitvorming te gecompliceerd, de politieke versplintering te groot. Ook vandaag geschieden er onder talloze ministers en wethouders zaken waar ze het schaamrood voor op de kaken zouden krijgen zónder dat ze daar persoonlijk weet van hebben of schuldig aan zijn.

Kabinet

Het falen van het systeem als geheel valt onder de verantwoordelijkheid van het kabinet. Evenals de veel te trage compensatie voor getroffenen en de tekortschietende informatievoorziening aan Tweede Kamer en media de afgelopen periode. Het is aan het kabinet om de gevolgen voor de ministeriële verantwoordelijkheid in ogenschouw te nemen. Om te laten zien dat een overheid niet zo mág falen als het gaat om de bescherming van mensen. Een collectief aftreden laat zien dat niet de individuele verantwoordelijkheid in het spel is maar de collectieve. Van bestuurders, volksvertegenwoordigers , uitvoeringsorganisaties en de rechtspraak.

Wat we daarnaast van de vele betrokken bestuurders en volksvertegenwoordigers mogen verwachten is dat ze leren van wat onder hun verantwoordelijkheid is geschied, dat ze er rekenschap over afleggen, dat ze er excuses voor maken. Asscher deed dat. Politici en bestuurders zijn niet onfeilbaar. Als feilbaarheid echter per definitie het einde betekent houden we alleen nog tefal-politici over die zichzelf vakkundig buiten schot weten te houden. Terwijl we juist hen die falen erkennen, excuus durven maken en er lering van trekken nodig hebben.

Geschonden vertrouwen

De Tweede Kamer en het kabinet wacht de komende periode de zware opgave het geschonden vertrouwen in de overheid te herstellen. Dat begint met de conclusie die het Kabinet trekt en met het debat dat het parlement daar over voert. We mogen hopen dat het debat verder reikt dan de versimpelde zoektocht naar zondebokken. Dat de volksvertegenwoordiging, de huidige en voormalige bestuurders het gemeenschappelijk falen omarmen en van het begin van een antwoord voorzien. Want alleen daarmee krijgen we het gif uit ons systeem dat duizenden ouders tot slachtoffers maakte.

Pieter Paul Slikker is fractievoorzitter van de PvdA in Den Bosch en was de initiatiefnemer van een steunactie van prominente partijleden voor Lodewijk Asscher.

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden