OpinieVerenigde Staten

Opinie: Amerikaanse Hooggerechtshof is muur tegen radicale plannen

Uitspraken van de hoogste rechter bewijzen dat er grenzen zijn aan Trumps radicaalste plannen, betoogt emeritus hoogleraar Willem van Genugten.

Trumps kandidaat voor het Hooggerechtshof Amy Coney Barrett komt aan bij de Senaat.Beeld EPA

Het Amerikaanse Hooggerechtshof is volop in het nieuws vanwege het overlijden van de progressieve rechter Ruth Bader Ginsburg en de gehaaste pogingen van president Trump haar te laten opvolgen door een rechter van conservatieve snit. Trump wil daarmee de balans tussen ‘conservative’ en ‘liberal’, zoals het Hof het zelf noemt, voor langere tijd beïnvloeden. Maar hoe werkt die verhouding door in de praktijk?

Op 4 oktober eindigde het zittingsjaar 2019-2020 van het Hof. De negen rechters deden in die periode 69 uitspraken in 63 zaken, waarvan de beslissing in ongeveer de helft van de gevallen met een duidelijke meerderheid van 7-2, 8-1 of 9-0 werd genomen. Zulke duidelijke beslissingen kunnen de indruk wekken dat het politiek of juridisch geen controversiële zaken waren, maar schijn bedriegt.

Zo kreeg president Trump met 7 tegen 2 te horen dat hij zich op het punt van zijn financiën niet kan beroepen op immuniteit. Opperrechter John Roberts, benoemd onder George Bush, en de rechters Neil Gorsuch en Brett Kavanaugh, beiden benoemd door Trump, behoorden tot die meerderheid. Veel zaken over controversiële thema’s werden afgedaan met 6-3 of 5-4 meerderheden. In een zaak over de rechten van lhbti’ers op de werkvloer volgde een 6-3 uitspraak, waarbij de ‘conservatieve’ rechter Gorsuch de uitspraak schreef en zowel door Republikeinen aangestelde als door Democraten benoemde rechters aan zijn zijde vond.

Migranten

In weer andere controversiële zaken, bijvoorbeeld over de intrekking van bescherming voor jonge migranten die als kind naar de VS zijn gekomen (de ‘Dreamers’), schreef opperrechter Roberts de 5-4 meerderheidsuitspraak. Zijn belangrijkste argument was dat de regering de beoogde maatregel onvoldoende had onderbouwd.

In een zaak over de beperking van abortussen indien artsen niet een speciale band hebben met het ziekenhuis waarin de abortus wordt uitgevoerd, voegde Roberts zich bij de progressieve meerderheid, omdat hij vond dat het Hof moest blijven bij eerdere uitspraken, en dat terwijl hijzelf in 2016 in een vergelijkbare zaak anders had gestemd.

Het zittingsjaar kende dertien uitspraken die met 5-4 besloten werden (in één geval 5-3), uitspraken gedaan door vier verschillende configuraties van rechters. De rechters Thomas, benoemd onder president Bush senior, en Alito, benoemd onder diens zoon, waren het vaakst niet eens met progressief getinte einduitspraken. Zij schreven meerdere keren vlammende dissenting opinions.

Beschermmuur

Toen Trump in 2016 de verkiezingen won, hadden sommigen het idee dat de hoogste rechter misschien zou kunnen dienen als beschermmuur tegen zijn meest vergaande plannen. Anderen waren van mening dat het allemaal niet uitmaakte, want de president zou de hoogste rechter toch al aan zijn kant hebben.

De uitspraken leren dat er grenzen zijn. Uiteraard valt niet te zeggen wat de vervanger van Ginsburg zal toevoegen, maar het overzicht geeft iets van houvast en vertrouwen. Tegelijkertijd kunnen we op basis van kansberekening vaststellen dat die balans met zekerheid minder stabiel zal worden. 

Willem van Genugten is emeritus hoogleraar internationaal recht aan Universiteit Tilburg.

Lees ook

Profiel Amy Barrett
De Amerikaanse president Trump heeft Amy Barrett voorgedragen als kandidaat voor het Hooggerechtshof. Trump deed dat zaterdagavond (Nederlandse tijd) tijdens een toespraak in de Rose Garden van het Witte Huis. Barrett is de hoofdprijs voor conservatieven, en een nachtmerrie voor progressieven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden