Opinie

Opinie: Als kinderen zelf hun boeken kiezen, kan dit het begin zijn van iets moois

Twee literatuurwetenschappers uitten zware kritiek op de Jonge Jury, die ‘pulp’ zou promoten. De directeuren van Stichting Lezen en Passionate Bulkboek, die de jury ondersteunen, dienen hen van repliek.

De openbare bibliotheek in Tiel. Beeld Hollandse Hoogte / William Hoogteyling
De openbare bibliotheek in Tiel.Beeld Hollandse Hoogte / William Hoogteyling

In Nederland wordt belastinggeld verspild in het literatuuronderwijs, zo stelden Yra van Dijk en Marie-José Klaver op de opiniepagina van de Volkskrant. Organisaties zoals Stichting Lezen investeren namelijk in de leescampagne de Jonge Jury, een publieksprijs waarbij jongeren zélf bepalen welke boeken genomineerd worden. Volgens Van Dijk en Klaver zouden kinderen daarmee bewust worden aangezet tot het lezen van boeken die door hen als ‘pulp’ worden omschreven. Zij stellen dat de ontlezing door dit soort boeken in de hand wordt gewerkt en spreken de wens uit dat Stichting Lezen en het Letterenfonds hun geld niet steken in leesplezier, maar in de promotie van ‘echte jeugdliteratuur in de klas.’

Afgelopen woensdag werd de Jonge Jury 2020 uitgereikt aan Margje Woodrow, een auteur van boeken in het jeugdthrillergenre. Zij werd in de uitzending gefeliciteerd door onder anderen Buddy Tegenbosch , winnaar van de Jonge Jury 2020. Dat het juist auteurs als Woodrow en Tegenbosch (en andere zoals de veelvuldig genoemde Mel Wallis de Vries) zijn die door Van Dijk en Klaver worden weggezet als hypercommerciële pulpschrijvers die via de Jonge Jury marketing bedrijven met belastinggeld, is ronduit pijnlijk.

Aan de kaak stellen

Niet alleen omdat zij de onderwerpen die in hun boeken voorkomen (geweld, ongewenste seks, racisme) juist aan de kaak willen stellen en bespreekbaar willen maken bij de groep die het aangaat: de jeugd zelf. Maar ook omdat het juist óók deze groep auteurs is die met ongekende gedrevenheid scholen bezoekt om kinderen aan te zetten tot lezen.

Het auteursbezoek heeft een bewezen positief effect op de leesmotivatie. Wat motiveert nog meer? Wetenschappelijke inzichten leren ons dat factoren als competentie, verbondenheid en autonomie leiden tot leesmotivatie.

Vertaald naar het lezen van een boek: het kind vertrouwt op de eigen leesvaardigheid, voelt zich gewaardeerd en gesteund bij het lezen, en voelt zich vrij om leeskeuzes te maken. Leidt dit tot een positieve leeservaring, dan is de kans groter dat het kind nog eens een boek oppakt, daardoor weer vaardiger wordt in lezen en het daarna geen straf vindt om nog een boek te pakken. De Jonge Jury laat kinderen niet lezen wat ze leuk vinden omdat het makkelijk of gemakzuchtig is, maar omdat experts weten hoe belangrijk dit is.

Leesopvoeding

Betekent dit dan dat in de ideale wereld kinderen hun hele schoolcarrière lang zélf mogen kiezen wat ze lezen? Zeker niet, want in de leesopvoeding op school is er een essentiële rol weggelegd voor de helpende volwassene, de docent. Die kan (en zal) de weg wijzen naar het volgende boek, en zal aan dat boek niet zelden enige eisen stellen, bijvoorbeeld literaire.

Veel docenten hebben te maken met een dagelijkse praktijk die met recht vaak zeer weerbarstig genoemd mag worden. Denk aan stampvolle klassen met leerlingen voor wie lezen nou niet bepaald het eerste is waar ze trek in hebben. Uiteindelijk is het de docent die zijn energie, kennis en creativiteit aanwendt om dat om te buigen.

Meedoen aan de Jonge Jury is voor deze docenten een vrije keuze, de prijs noch de boeken ervan worden opgelegd. In vervolgjaren kunnen andere leesbevorderingsprojecten en -initiatieven die het literaire lezen bevorderen daarbij behulpzaam zijn.

Eerste toegang

Van Dijk en Klaver stellen dat er wat hen betreft voor sommige boeken geen plaats mag zijn in het onderwijs, omdat ze in hun ogen niet bijdragen aan de literaire ontwikkeling en bovendien een schadelijk effect zouden hebben. Wij zien dat anders: deze boeken zijn voor veel kinderen de (enige) motivatie om een boek op te pakken. Het is kortom de eerste toegang, het begin van iets moois.

En hoewel boeken in de klas en ook de Jonge Jury zelf wel degelijk kritisch bekeken mogen worden, kan het niet de bedoeling zijn dat we een bepaalde groep boeken en auteurs, en daarmee ook de jonge lezers die deze boeken waarderen, categoraal afwijzen.

Uiteraard blijven Stichting Lezen, Passionate Bulkboek en haar partners de Jonge Jury kritisch bekijken, in de overtuiging dat we daarmee geen cent belastinggeld verspillen maar strijden tegen ontlezing.

Gerlien van Dalen, directeur-bestuurder Stichting Lezen.

Giel van Strien, directeur Passionate Bulkboek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden