opiniecovidvaccin

Opinie: Als er straks een covidvaccin is, dan graag voor iedereen

Bij het maken van vaccins en medicijnen met publiek geld moet de patiënt centraal staan, niet de winst, betogen Dave van der Kruijssen, Tom Buis en Thomas de Groot.

Een laboratorium medewerker sorteert bloedstalen voor een covid-19-vaccin studie.Beeld AFP

Komt er straks een nieuw covid-19-vaccin dat toegankelijk is voor alle mensen? Zullen er nieuwe kankermedicijnen beschikbaar zijn voor ons en onze geliefden? Als maatschappij dragen we met belastinggeld bij aan de ontwikkeling van nieuwe medicijnen. Daarom is het van groot belang dat deze financiële bijdrage leidt tot inspraak. De overheid zou kunnen bijdragen aan die toegankelijkheid door eisen te stellen aan de transparantie van de kosten en de prijsbepaling van geneesmiddelen en vaccins. Een doelstelling die in tijden van covid-19 relevanter is dan ooit.

Hoofdprijs

De afgelopen jaren zagen we tal van geneesmiddelen voorbijkomen die zijn ontwikkeld met belastinggeld, maar uiteindelijk op de markt kwamen voor de hoofdprijs. Zo werd zowel een medicijn tegen de ziekte van Pompe (500 duizend euro per jaar per patiënt) als een kankermedicijn (90 duizend euro per patiënt) ontdekt in het Erasmus Medisch Centrum. Zulke prijzen, van deze en andere geneesmiddelen, zetten de toegankelijkheid van het gezondheidssysteem steeds meer onder druk.

Onze hoop als politieke jongeren (License to Heal) en maatschappelijke organisaties (Wemos en stichting Commons Network) was de afgelopen maanden gevestigd op een initiatief van de Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra (NFU). Samen met verschillende stake­holders boog de NFU zich over de vraag hoe kennis die is opgedaan en ontwikkeld aan universiteiten het best middels licenties kan worden over­gedragen aan private partijen. Met licenties krijgen bedrijven toestemming om een geneeskundige stof verder te ontwikkelen tot een ­geneesmiddel. Een proces dat veel ­expertise en grote investeringen vergt en waarbij farmaceutische bedrijven van cruciaal belang zijn.

Vorige week donderdag werd door de NFU een zogenaamde ‘toolkit’ overhandigd aan het ministerie van Volksgezondheid. De hierin bepaalde juridische voorwaarden waren bij de door de NFU georganiseerde bijeenkomsten het belangrijkste punt van discussie. Helaas stelt het ­resultaat van de discussies teleur: de NFU zag op voorhand af van het ­opnemen van ­juridische bepalingen over transparantie in kostenopbouw en verantwoorde prijsstelling. Zelfs het ter sprake brengen van door ons opgestelde voorwaarden tijdens ­licentie-onderhandelingen was geen optie.

De NFU maakt zich hiermee, onder druk van farmaceutische bedrijven en durfinvesteerders, medeverantwoordelijk voor het in stand houden van een systeem waarin hoge prijzen worden gevraagd voor publiek gefinancierde geneesmiddelen, zonder onderbouwing van de verkoopprijs. Het is essentieel dat de verkoopprijs van een geneesmiddel wordt onderbouwd volgens internationaal aanvaarde boekhoudkundige standaarden.

Op die manier wordt gewaarborgd dat de producent inzicht geeft in de prijsopbouw, zodat kan worden ingeschat of de vastgestelde verkoopprijs redelijk is. Tevens garandeert deze inzage in de kostenopbouw die wordt gerekend met een verantwoorde winstmarge. Vrijwillige juridische bepalingen zouden ook aansluiten bij bestaande initiatieven die de Nederlandse overheid al steunt, zoals de COVID-19 Technology Access Pool van de Wereldgezondheidsorganisatie.

Als argument voor het afwijzen van onze voorstellen noemde de NFU dat ‘belangrijke partijen’ de bepalingen als ‘niet-werkbaar’ aanmerken. Hiermee werd verwezen naar onder andere durfinvesteerders en farmaceutische bedrijven. Het zou ‘de kans op impasses vergroten, waardoor het risico toeneemt dat potentieel waardevolle producten of diensten niet ontwikkeld worden’.

Dat is een bewering waar nog geen enkel bewijs voor bestaat, maar die vermoedelijk is ingegeven door angst. Wij vinden het onverstandig innovatie te stimuleren met publiek geld en vervolgens de toegankelijkheid van de eindproducten in gevaar te laten komen door gebrek aan voorwaarden. Dan verliest innovatie aan betekenis voor maatschappij en patiënt.

Impasse

Deze impasse zal en kan niet doorbroken worden zonder sturing van de overheid. Wij roepen minister Van Ark (Medische Zorg en Sport) daarom op om zich uit te spreken voor een ‘toolkit’ waarin opties voor universiteiten zijn opgenomen om transparantie van verkoopprijzen en verantwoorde prijsstelling bespreekbaar te maken met bedrijven. Ook zijn minister Van Ark en haar Europese collega’s nu aan zet om kaders te gaan stellen, opdat een maatschappelijk verantwoord systeem van geneesmiddelenontwikkeling in Europa tot stand komt.

Een systeem waarin bedrijven weliswaar een eerlijke boterham mogen en kunnen verdienen, maar waar de toegankelijkheid voor de patiënt altijd centraal staat. Zodat elke patiënt de medicijnen krijgt die zij nodig heeft, zowel in de toekomst als in ­tijden van covid-19.

Dave van der Kruijssen is arts-onderzoeker en voorzitter van License to Heal; Tom Buis, Global Health ­Advocate bij Wemos; Thomas de Groot, Head of Programmes bij stichting Commons Network

Dit betoog wordt ondersteund door Jonge Socialisten (JS), Jonge Democraten (JD), Jongerenorganisatie Vrijheid en Democratie (JOVD), DWARS, PINK!, PerspectieF, SGP-jongeren en Oppositie (jongerenbeweging Denk). 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden