OpinieCrisis Belarus

Opinie: Activisten in Belarus smachten naar solidariteit van de EU

Europa moet zich verenigen om Belarussen te steunen in hun harde strijd tegen de tirannie, betoogt Ales Bialiatski, oprichter van de mensenrechtenorganisatie Viasna.

Vrouwen wijzen een politieman terecht tijdens een demonstratie tegen het regime in Minsk. Beeld AP

Vorige week werd Alexander Loekasjenko voor een zesde termijn beëdigd in Belarus. Ondanks de aanhoudende protesten en de internationale veroordelingen lijkt hij onvermurwbaar en vestigt hij zijn macht met bruut geweld.

Critici zoals Marfa Rabkova, de coördinator van mensenrechtenorganisatie Viasna die ik heb opgericht, zijn sinds zijn betwiste verkiezingsoverwinning in augustus doelwitten geworden die steeds vaker ‘verdwijnen’ naar detentiecentra, zoals de Akrestsina-gevangenis in Minsk. Het past in de strategie om dissidente meningen uit te roeien.

Marfa Rabkova werd op 17 september in Akrestsina aangehouden. Ze kende het detentiecentrum omdat ze meer dan een maand lang vrijwilligers had gecoördineerd die voedsel en warme kleding naar de duizenden Belarussen brachten die werden vastgehouden nadat ze op vreedzame wijze hadden geprotesteerd tegen de vervalste verkiezingen van augustus. Zeker zo belangrijk was dat ze met dezelfde vrijwilligers de mishandelingen, de medische experimenten en de verkrachtingen van gedetineerde demonstranten documenteerde.

Ze werd officieel vastgehouden voor het financieren van een massaprotest. Amnesty International heeft haar tot ‘gewetensgevangene’ uitgeroepen − hun definitie van een politieke gevangene.

Bedreiging

De Belarussische autoriteiten beschouwen mensen als Marfa als een bedreiging. Haar werk met vrijwillige waarnemers om vervalsingen tijdens de presidentsverkiezingen te documenteren was een bedreiging; haar documentatie van het misbruik van demonstranten dat zou kunnen worden gebruikt voor een onderzoek van de EU, was een bedreiging, en op een nog basaler niveau was haar steun aan gevangenen een bedreiging. Loekasjenko wil geen open samenleving gebaseerd op solidariteit, hij wil er een van gefragmenteerde angst.

De internationale gemeenschap moet de invloed die ze heeft, zowel politiek als financieel, gebruiken om druk uit te oefenen op Loekasjenko’s regering. De landen moeten gezamenlijk de hardhandige methodes van de veiligheidstroepen veroordelen en de eisen van de demonstranten voor vrije verkiezingen steunen. Meer dan ooit hebben wij die internationale steun nodig om daadwerkelijk een democratische toekomst voor ons land op te bouwen.

De burgerbevolking heeft een cruciale rol gespeeld bij het bevorderen van de vrijheid en het ter verantwoording roepen van de macht in Belarus, maar de staatsrepressie heeft ons ertoe gedwongen ondergronds te gaan. De Belarussische regering blijft zich beroepen op een reeks repressieve wetten en tactieken om burgers met afwijkende meningen het zwijgen op te leggen.

Mensenrechtenorganisaties worden onderworpen aan zware belastingcontroles of schandalige huurverhogingen. Voor demonstraties, zelfs van een enkeling, is toestemming nodig, die zelden wordt verleend.

Organisaties zoals Viasna blijven in het vizier van de autoriteiten. In de aanloop naar de verkiezingen zijn honderden activisten gearresteerd, simpelweg omdat ze toezicht hielden op vreedzame demonstraties − een trend die zich heeft voortgezet.

Voor mijn werk bij het Human Rights Centre Viasna heb ik persoonlijk een hoge prijs moeten betalen. In 2003 heeft het Hooggerechtshof volkomen willekeurig de registratie van Viasna geschrapt, en sindsdien is onze juridische status onduidelijk. Intimidatie en bedreigingen zijn een dagelijkse realiteit voor onze vrijwilligers.

Belastingontduiking

Zelf werd ik in 2011 op beschuldiging van belastingontduiking veroordeeld tot bijna vier jaar; ik heb daarvan drie jaar in de gevangenis gezeten. De oorsprong was erin gelegen dat Viasna mijn persoonlijke bankrekeningen in Polen en Litouwen moest gebruiken om het werk van onze organisatie te financieren. De ironie was dat de Belarussische regering Viasna in eerste instantie had verboden om rekeningen in ons thuisland te openen.

Tijdens mijn detentie werd mijn leven bepaald door de grillen van mijn cipiers. Brieven van mijn vrouw werden voor me achtergehouden. Eten en kleren van mijn familie werden een jaar lang van me weggehouden. Zo probeerden ambtenaren me ertoe te bewegen dat ik ‘fouten’ zou toegeven, maar ik weigerde.

Terwijl ik wist dat brieven mij niet bereikten, wist ik ook dat het volk me steunde. In die tijd hebben zo’n 40 duizend mensen mij geschreven, onder wie voormalig dissident en oud-president van Tsjechië Václav Havel, om me te laten weten dat ze achter me stonden. Zo ziet solidariteit eruit.

Decennialang heb ik voor de vrijheid in Belarus gevochten, maar de situatie is nu anders. Voor het eerst beginnen gewone burgers de leugens van het regime te doorzien en zijn ze bereid tot actie over te gaan. Zelfs nu meer mensen achter de tralies worden gezet, zoals Marfa, is er een potentieel om het land te veranderen en om te vormen tot een echte democratie. Maar dat kunnen we niet alleen. Daarom moet in de Europese Unie een sfeer van solidariteit heersen, niet van versnippering.

Ales Bialiatski is oprichter van de mensenrechtenorganisatie Viasna en was genomineerd voor de Nobelprijs voor de vrede.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden