Opinieeigen risico

Opinie: Aanvullend eigen risico is perverse prikkel in zorg

Wie gezond is, profiteert dubbel door ook minder premie te hoeven betalen. Dat kost de zorg geld, betoogt Ludo Grégoire.

Patiënt op controle bij de huisarts.Beeld ANP

De jaarlijkse stoelendans bij de aanbieders van zorgverzekeringen begint op 12 november. Dat circus levert in elk geval geen zorgwinst op. En ofschoon we in vergelijking met andere landen geen slecht systeem hebben, is er zowel laaghangend als iets hoger hangend fruit. Het hoger hangend fruit is het radicaal kiezen voor ‘zinnige zorg’ als criterium voor verzekerde zorg.

Er zijn overtuigende rapporten dat ongeveer de helft van het huidige zorgbudget ‘verdampt’ in niet-effectieve zorg. Het komende kabinet moet dit tot speerpunt maken. Niet om te bezuinigen, maar om het maatschappelijk kennelijk aanvaardbare macrobudget voor zorg te gebruiken om de werkdruk te verlagen, de wachtlijsten te reduceren en om buffercapaciteit in te richten voor situaties als de huidige pandemie.

Het laaghangende fruit kan na volgend jaar geoogst worden. Tenminste, als een weeffout in de systematiek van de zorgverzekering hersteld wordt: de keuzemogelijkheid van een verhoogd eigen risico. Die optie ondermijnt het principe van solidariteit voor het borgen van een collectief belang: een zo gezond mogelijke populatie burgers. Gezonde mensen blijken massaal te kiezen voor een hoog aanvullend ­eigen risico. Een simpele rekensom, gefaciliteerd door appjes van de verzekeraars: het scheelt al snel honderden euro’s per jaar aan premie.

IJzeren wetmatigheid

Gezonde mensen (vaak hoger opgeleid, met een hoger inkomen) worden ‘verleid’ juist mínder bij te dragen aan de totale premie-inkomsten waaruit jaarlijks alle zorgkosten moeten worden betaald. Voor het zorgbudget geldt een ijzeren wetmatigheid: wat de één minder bijdraagt, moet een ander meer bijdragen.

Dus die individuele strategische calculatie is een weliswaar legale, maar daarom niet minder perverse prikkel tot niet-solidair gedrag. Twee keer voordeel: je bent gezond (geen verdienste) en je betaalt ook nog minder premie (terwijl je die beter kunt betalen). Minder gezonde mensen (‘pech gehad’, maar meestal ook met een lager inkomen) moeten de volle premiemep aanvaarden. Het eigen risico wordt immers altijd opgesoupeerd. Het is mij een raadsel waarom de wetgever zo’n moreel verwerpelijk systeem heeft bedacht. Het zal toch niet bewust ingebakken zijn: de armen armer en de rijken rijker? En dan nog iets: de tactici zijn slim genoeg om het verhoogde eigen risico níét te nemen als ze hogere zorgkosten in een komend jaar verwachten. Legaal maar tenenkrommend.

Het kan tactisch nóg erger. Het is geen uitzondering dat mensen met name hun gebitsproblematiek ‘opsparen’ en alleen voor het jaar dat ze de behandeling ondergaan een aanvullende verzekering sluiten. Legaal, maar niet in lijn met het principe van verzekeren. Is het de wraak voor de onnavolgbare beslissing om de dekking van de basisverzekering pas te laten beginnen bij de keelholte, en niet al in de mond?

Dijken bouwen

Wat mij betreft zouden we de zorgverzekering moeten beschouwen zoals we dijken bouwen tegen het water: iedere Nederlander – ongeacht potentiële wateroverlast – betaalt evenveel mee. Zo borgen we toch alle vitale maatschappelijke belangen? De basisverzekering zou houdbaarder, maar vooral maatschappelijk aanvaardbaarder zijn als bij wet de optie van aanvullend eigen risico ­verboden zou zijn.

Het wettelijk eigen risico staat immers al borg voor het afremmen van oneigenlijk gebruik. Bij zo’n regeling heb je als toevallig minder gezonde burger maar één keer pech. En geluksvogels zoals ik zouden ook bij dezelfde premiehoogte niet met de pechvogels willen ruilen. Zelfs niet wanneer, met goede redenen, zou worden besloten om de zorgpremies voortaan te innen via de Belastingdienst. Dan wordt voor de noodzakelijke zorg eenzelfde bekostigingssysteem gehanteerd als voor het bouwen van dijken. Eerlijk, solidair, houdbaar. De sterkste schouders... weet u nog?

Ludo Grégoire is (ex-)bestuurder in de gezondheidszorg.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden