VerslaggeverscolumnToine Heijmans in Tilburg

Open onmiddellijk de bibliotheken!

Het sluiten van bibliotheken is een schande die elke politicus zich moet aanrekenen, degenen die de kaalslag veroorzaken en degenen die het laten gebeuren. Bibliotheken zijn, net als ziekenhuizen, vitale organen. Het is de enige plek waar iedereen gratis wijzer wordt – wat onwetendheid veroorzaakt, is wel duidelijk nu wereldleiders straffeloos liegen.

Veel mag dicht in een crisis, maar niet de bibliotheken waarover nog steeds de mare gaat dat het nuffige plekken zijn, betaald met te duur belastinggeld. Gemakkelijke prooi voor wethouders in begrotingsnood, want er is geen wet die ze een bibliotheek verplicht.

Hou jij ze dom, zei de koopman tegen de dominee, hou ik ze arm. Alle kennis bedreigt de macht.

Op de dag dat de premier de bibliotheken sluit, krijgt die in Tilburg de prijs voor de beste van het land. Het is in een hallucinant gebouw, een oude spoorwegwerkplaats, fabriek en huiskamer tegelijk. Van de stalen vloerdragers druipen gigantische gordijnen, en tropische planten. Rechts boven aan de brede trappen is een kamertje met boeken tot in het plafond. Als edelstenen, nieuwe en oude, uit druk, in druk: Haasse, Wolkers, Warren, alsof ze je omarmen. Alle werken van P.C. Hooft.

De bieb van Tilburg.Beeld Toine Heijmans

Maar de bieb gaat dicht en ze zijn er aan het hamsteren geslagen. Boeken, geen wc-papier. Mohammed kreeg van zijn vrouw opdracht ‘maximaal te lenen’ en hij laadt 25 bakstenen op de balie waaronder de 738 pagina’s van Ina Boudier-Bakkers De klop op de deur, een familieroman uit 1930. Daar doet mijn vrouw, zegt hij, ‘twee of drie dagen over’.

Ja, dan kan Remco Wullems bij de afdeling ‘waargebeurd’ verzuchten dat hij van een ‘uitstervend ras’ is, dat van de lezer, maar is dat zo? Kennis sterft niet uit, zij leeft en verplaatst zich naar de digitale wereld waar alles achter celdeuren terechtkomt die je opent met je PayPal- of je bankaccount. Remco leest nu ‘meer dan ooit’ en is op zoek naar Rijneveld en Posthuma. Hij is crisishulpverlener. ‘Nederland pretendeert een kenniseconomie te zijn’, zegt hij, maar de bieb moet dicht. En nu niet zeggen dat het maar voor twee weken is, het gaat om de achteloosheid ervan en de schaduw die het over de toekomst werpt.

Een bibliotheek was niet nodig in mijn eigen vinexwijk, want wie wilde daar nog lezen? Een dure fout. De vrijwillige bewonersbieb had zoveel succes dat de gemeente er snel zelf een filiaal begon, waar het nu barst van de kinderen die de stress van thuis ontvluchten boven een prentenboek.

Tas zwaar van liefdesromans.Beeld Toine Heijmans

‘De geestelijke nood is hoog’, zegt Joke, die de uitgestalde werken over Donald Trump bekijkt. ‘Ik ben een mens, ik hoor ergens bij en hier merk ik nog dat er omgeving is.’ 64 euro per jaar kost een abonnement en ter plekke lezen is gratis. Zelfs dit stukje, deze krant, álle kranten liggen in de bieb kosteloos uitgespreid.

‘De wolk vol kennis is zo gewist’, zei de Britse bibliothecaris Richard Ovenden in de NRC. Zijn boek beschrijft waarom in een oorlog bibliotheken en archieven als eerste worden aangevallen. Kennis is gevaarlijk, ook in dit land, waar openbaarheid van bestuur niet vanzelfsprekend is. Te veel belangen. Ambtenaren lakken vlijtig kennis weg – vraag maar aan de slachtoffers van de Belastingdienst.

Vernietigen en verwaarlozen, zegt Ovenden, komt op hetzelfde neer. En de cloud wordt beheerd door commerciële conglomeraten. Google en Facebook zijn nu eigenaar van kennis en hoe ze ons die voorschotelen, weet niemand: bedrijfsgeheim. Kooplieden beheren onze content en wij sluiten armoedig onze vrije bibliotheken.

Somber beschreef Maxim Februari hoe de poorten naar de inhoud dichtslaan. Alleen met geld en een inlog kom je er nog bij en wat gratis lijkt, betaal je met je leven.

Komt Yassir nog snel binnen, hij is 12. ‘Ik hou van dikke boeken maar als er een Donald Duck ligt, neem ik die ook mee.’

Boeken als edelstenen.Beeld Toine Heijmans

Komt Milou Vijverberg de trap af, tas zwaar van de liefdesromans; ze is 28, werkt bij een bedrijf in groenten en fruit en is op het vmbo veellezer geworden. Boeken geven rust en troost, zegt ze, ‘zeker voor al die mensen die nu thuis moeten zitten’. De bieb is een mentale sportschool.

Deze bieb is prachtig en won al zoveel prijzen, zeggen ze hier, maar die in Tilburg-Noord is even belangrijk.

Open de bibliotheken! Maak alle overheidsinformatie daar gratis en anoniem toegankelijk – alles. Verplicht elke gemeente tot het onderhouden van een bibliotheek. Duur? Een druppel uit het Nationale Groeifonds van 20 miljard.

‘Dankzij de bibliotheken’, zegt Mohammed, ‘zijn wij zo intelligent in Nederland.’ En Joost Janssens, de surveillant, vertelt hoe hier elke dag een wereld over de vloer komt, van daklozen tot professoren.

Daarna kijken we samen naar de persconferentie. We zien hoe de premier de bibliotheken sluit, en niet eens de moeite neemt ze te noemen.

Joost en de premier.Beeld Toine Heijmans
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden