VerslaggeverscolumnIn Lottum

Op zebrapaden krijg je niet wat je verwacht en mág verwachten: voorrang

Marjon Bolwijn. Beeld
Marjon Bolwijn.

De vele ongevallen laten zien dat zebrapaden voetgangers slechts schijnveiligheid bieden. Het Limburgse Lottum probeert hardrijders te temperen met een staaltje gezichtsbedrog.

Voetgangers zijn hinderlijk trage wezens in het voortrazende, steeds drukker wordende verkeer, maar mag je ze daarom (bijna) voor de sokken rijden als ze een zebrapad oversteken? Nadat eerder dit jaar in Den Haag een bejaard echtpaar – hij met een stok, zij met een rollator – midden op een zebrapad door een automobilist werd doodgereden, ben ik ‘zebrabewuster’ geworden. Wat opvalt is dat wandelaars zelden voorrang krijgen van sneller verkeer. Ze staan voor Jan L. te wachten bij het zebrapad tot de kust eindelijk veilig is of wagen met gevaar voor eigen leven de oversteek. Want zelfs een voetganger die twee of drie stappen op een zebrapad zet, kan fietsers, scooters en automobilisten treffen die voortjakkeren.

Het ‘ongevallenbestand’ van STAR geeft de harde cijfers: sinds 2014 zijn 2.233 voetgangers op een zebrapad aangereden. Van hen verongelukten er 39 en raakten 719 ernstig of licht gewond. De daadwerkelijke aantallen kunnen hoger liggen, want niet alle aanrijdingen op zebrapaden zijn geregistreerd. Alleen al deze maand zijn drie voetgangers aangereden op een zebrapad en met zware verwondingen opgenomen in het ziekenhuis. Twee van hen waren kinderen. Je hoort hun ouders het er thuis in rammen: ‘Denk er om, steek altijd de weg over via een zebrapad, daar is het veilig!’ Dus niet.

Zijn we eigenlijk verplicht te stoppen? Ja, en het staat in artikel 49, paragraaf 19 van het Reglement Verkeersregels en Verkeerstekens: ‘Bestuurders moeten voetgangers en een gehandicaptenvoertuig, die op een voetgangersoversteekplaats oversteken of kennelijk op het punt staan zulks te doen, voor laten gaan.’

Waarom lappen velen die regel aan hun laars? En valt er iets aan te doen? Op een vroege ochtend ga ik kijken in het Limburgse Lottum, waar een 3D-zebrapad is aangelegd, een truc die hardrijders moet temperen. En ik ga te rade bij verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen. ‘Zebrapaden bieden schijnveiligheid’, zegt hij. Je krijgt niet wat je verwacht en mág verwachten: voorrang.

Verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen. Beeld
Verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen.Beeld

De moderne mens is gejaagd en ongeduldig in het verkeer. Dankzij – daar zijn ze weer – onze smartphones en tablets staan we voortdurend ‘aan’, analyseert de verkeerspsycholoog. Even wachten, stilstaan, niks doen, we zijn het niet meer gewend. Oog voor de traagste verkeersdeelnemers is dikwijls ver te zoeken.

Duitsers stoppen altijd voor voetgangers bij een zebrapad, zegt Wendy Verbruggen. Zij is al elf jaar verkeersbrigadier voor basisschoolleerlingen. De Limburgse kapster en moeder van twee kinderen maakt geregeld mee dat ze de kinderen die ze naar de overkant begeleidt, rap terug de stoep op moeten dirigeren omdat een auto in volle snelheid op de gestreepte oversteekplaats afkomt. Haar feloranje hesje en stopbord negerend. Ziet ze een Duits kentekenbord naderen, dan kan zorgeloos worden doorgelopen.

De eerste weken werkte de truc, daarna was het spelletje over, vertellen ouders. Beeld
De eerste weken werkte de truc, daarna was het spelletje over, vertellen ouders.Beeld

Die ervaring hebben ook de inwoners van Lottum. Dwars door het Limburgse dorp van tweeduizend zielen loopt een doorgaande weg waarover tijdens de spits vrachtverkeer en forensen naar de A73 snellen. Afgelopen zomer is het kwetsbaarste stuk van deze ‘racebaan’ aangepakt. Over enkele tientallen meters voor basisschool De Bottel, waar twee keer per dag ruim tweehonderd kinderen het drukke verkeer moeten trotseren, is rood asfalt uitgerold, waarop in koeienletters SCHOOL is geschilderd. Langs de weg zijn kleurrijke hekwerken en palen met fluorescerende waarschuwingsborden geplaatst. Als kers op de taart is een 3D-zebrapad aangelegd. Een staaltje gezichtsbedrog overgewaaid uit het IJslandse dorp Isafjörŏur. Een automobilist die komt aanrijden denkt blokken op de weg te zien liggen en zal afremmen. Eenmaal bij het zebrapad blijkt het een vernuftig schilderwerkje te zijn waar hij zonder blikschade overheen kan rijden.

Gezichtsbedrog: het 3D-zebrapad in het Limburgse Lottum. Beeld
Gezichtsbedrog: het 3D-zebrapad in het Limburgse Lottum.Beeld

De eerste weken werkte de truc, daarna was het spelletje over, vertellen ouders bij het schoolhek. Toch is er iets veranderd. De omwonenden, inclusief de school, zijn intensief betrokken geweest bij alle maatregelen en zijn daardoor bewuster geworden van hun eigen rol in het beïnvloeden van verkeersgedrag. Grote vervoersbedrijven in de omgeving hebben ze persoonlijk benaderd met de vraag rustiger te rijden. De schoolkinderen mochten met laserguns de rijsnelheid van auto’s meten. ‘Ze kunnen nu beter snelheid en het gevaar daarvan inschatten en letten beter op,’ zegt directeur Sandra Bertrand.

Veel weggebruikers zien verkeersborden en andere signalen over het hoofd en hebben liever zelf de regie, weet verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen. Er zit dus niets anders op dan als voetganger niet te vertrouwen op de empathie van de snellere verkeersdeelnemers. Degene die Tertoolen wel de ruimte geeft op een zebrapad, krijgt van hem een glimlach en een zwaai. Wie weet vinden ze dat zo leuk, dat ze het blijven doen. Het is te proberen. Allemaal zwaaien.

Verkeerspsycholoog Gerard Tertoolen legt in deze video uit waarom een zebrapad in de meeste gevallen (nog) niet de veilige oversteekplaats is die het zou moeten zijn. ‘Je kunt als voetganger niet blindelings het zebrapad op rennen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden