PEILING

'Op plantages had je ook een slaaf die de rol van de opzichter vervulde'

Het Sinterklaasjournaal sloot gisteravond een veelbesproken seizoen af met de introductie van een zwarte hulpsinterklaas. Eerder kwamen er al roetpieten en clownspieten in voor. Het programma mengt zich daarmee dit jaar nadrukkelijk in de publieke discussie over Zwarte Piet. Wat vinden experts van de lijn die de NTR koos?

Opa Piet werd gisteren als een hulpsint geïntroduceerd. Beeld anp

Jean-Pierre Geelen, tv-recensent de Volkskrant

'Ik vond de manier waarop het Sinterklaasjournaal ermee is omgegaan heel intelligent en speels. Erg humoristisch ook, ik heb wel gegniffeld. Ik denk dat de meeste kinderen niks door hebben gehad. Het ging toch vooral om het overtuigen van de ouders, wat vreemd is. Je moet deze discussie niet over de hoofden van kinderen voeren.

'De NTR is er goed in geslaagd om met alle hectiek om te gaan, scenarioschrijver Ajé Bosschhuizen verdient daarvoor alle lof. Het Sinterklaasjournaal heeft een sleutelrol gespeeld dit jaar, ik denk dat de angel uit de discussie is gehaald. De lijn is duidelijk, volgend jaar gaan we gewoon op deze ingeslagen weg verder.'

Quinsy Gario, initiatiefnemer Zwarte Piet is racisme

'Toen redacteur Jeroen Kramer in 2011 deelnam aan het debat bij de tentoonstelling Zwart van Roet, had ik gehoopt dat hij er wat van had opgestoken. Maar van een verhaallijn waarin zwarte bootvluchtelingen een rol speelden tot compleet voorbij gaan aan het blackface-argument: het Sinterklaasjournaal was dit jaar een dieptepunt van hoe we met elkaar omgaan in dit land. De NTR heeft een programma samengesteld waarvan ze inmiddels weten dat ze beeldvorming gebruiken die zijn oorsprong heeft in ons koloniale verleden. In plaats van dit bespreekbaar te maken, kiezen ze er bij het Sinterklaasjournaal liever voor om er grappen over te maken, of het te negeren.

'Dat een zwartgeschminkte man vervolgens een soort hulpsint wordt, vind ik walgelijk. Op de plantages had je ook een tot slaaf gemaakte Afrikaan die de rol van de rol van opzichter vervulde. Denken dat hiermee een oplossing is gevonden om met het racistische karakter van de figuur om te gaan mist het punt van het bewustwordingsproces. Tijdens de gesprekken met burgemeester Eberhard van der Laan van Amsterdam had Paul Römer (directeur van de NTR, red.) ook Frans Jennekens, het hoofd van de diversiteitsafdeling van de NTR, meegenomen. Hiermee gaf hij het beeld dat het Sinterklaasjournaal met geld van de diversiteitsafdeling van de NTR wordt gefinancierd. Als geld voor de bevordering van diversiteit op de Nederlandse buis wordt gebruikt om het witte superioriteitsdenken in stand te houden door middel van het Sinterklaasjournaal, dan moet daar een stokje voor gestoken worden.'

Frits Booy, schrijver van Op zoek naar Zwarte Piet en bestuurslid van de Stichting Nationaal Sint Nicolaas Comité

'Ik was verrast en op zich tevreden door de lijn die het Sinterklaasjournaal koos. Alleen het einde vond ik niet zo geslaagd. Sint mag niet vervangen worden door Opa Piet, Sinterklaas is de spil van het feest. Ik vond het wel interessant dat Opa Piet plaatsnam op een paard, Piet zat in het boek van Jan Schenkman, waar Zwarte Piet voor het eerst zijn intrede deed, ook al op een paard.

'Het is ook de vraag wat voor pieten er nog bij komen; witte pieten, roetpieten, clownspieten is allemaal goed, maar daarmee moet het ook voldoende zijn. Geen regenboogpieten. Je ziet dat Zwarte Piet altijd verandert: van boeman naar kindervriend bijvoorbeeld. Ook het uniform van de Pieten is nogal veranderd door de jaren heen. Maar het gaat nu wel erg snel, er zijn te veel veranderingen tegelijk. Ik hoorde ook dat veel kinderen het niet meer konden volgen.'

Een roetpiet. Beeld anp

Maarten Reesink, mediawetenschapper UvA

'Ik denk dat we het er allemaal over eens zijn dat de toon dit jaar uit de hand is gelopen. Het lijkt of de invulling die de makers hebben gegeven matigend gewerkt heeft, maar we kunnen eigenlijk pas volgend jaar zien of het een succes is geweest. Dan pas kunnen we aan het al dan niet opkomen van de discussie zien of de verandering wordt geaccepteerd, te ver of nog niet ver genoeg gaat.

'Als mediawetenschapper ben ik daar erg benieuwd naar. Het is natuurlijk zo dat tradities langzaam veranderen, zonder dat we er erg in hebben. Dit jaar is die verandering geagendeerd, en dat lijkt te hebben gewerkt, dus dat hebben ze wel prima gedaan.'

Hans Siebers, hoofddocent cultuurwetenschappen aan de universiteit van Tilburg

'Mijn advies aan het Sinterklaasjournaal is om alles zo te laten zoals het vroeger was. Als je rare fratsen met het Sinterklaasfeest gaat uithalen, legitimeer je de discussie over het feest alleen maar. Het is een discussie die meer kwaad dan goed doet: een aanval op Zwarte Piet kan door Nederlanders al snel worden opgevat als een aanval op 'onze' cultuur.

'Die opvatting voedt het idee dat er sprake zou zijn van culturele conflicten in de samenleving. Dat geeft niet-migranten vervolgens een rechtvaardiging om migranten te discrimineren. Niet Zwarte Piet zelf, maar de discussie over hem zet dus aan tot discriminatie. Dus als de critici van Zwarte Piet discriminatie willen vermijden, dan kunnen ze beter van hem afblijven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden