Column

Op economisch terrein sneuvelt het ene na het andere heilige huisje van rechts

Vroeger liet de Socialistische Partij op Prinsjesdag een gepensioneerde huisvrouw of leerkracht als ‘koningin voor één dag’ een alternatieve troonrede uitspreken. Dit jaar heeft partijleider Lilian Marijnissen blijkbaar Willem-Alexander zelf bereid gevonden. De regering kiest ervoor, aldus de koning, ‘in deze onzekere tijd niet te bezuinigen, maar juist te investeren in baanbehoud, goede publieke voorzieningen, en een sterkere economische structuur en een schoner land nu en straks’.

Het omarmen van keynesiaans stimuleringsbeleid – volgend jaar komt de crisisrekening boven de 100 miljard euro uit – staat niet op zich. De afgelopen jaren is op economisch terrein het ene na het andere heilige huisje gesneuveld. Zoals de tot voor kort onvermijdelijk geachte flexibilisering van de arbeidsmarkt. Nu wordt flexwerk ontmoedigd en daalt het belastingvoordeel voor zzp’ers – de zelfstandigenaftrek – met 350 euro per jaar.

Ook het pamperen van grote bedrijven is niet langer populair. De voorgenomen verlaging van de vennootschapsbelasting gaat niet door. Wel komt er een CO2-taks en pleitte premier Rutte – de VVD’er die Nederland een ‘diep socialistisch’ land noemt – voor hogere lonen voor de arbeiders. Coalitiepartner CDA klaagt op zijn beurt over ‘doorgeslagen marktdenken’ en ‘het neoliberalisme’.

Linkse pessimisten zullen hierin slechts een doorzichtige poging zien om de cultureel-rechtse-maar-economisch-linkse kiezer te paaien. Of ze wijzen erop dat, in een politiek die tot pr verworden is, de woorden en de daden in twee gescheiden werelden wonen. Kijk maar naar de snel stijgende huren, of de onwil om zorgwerkers een structurele salarisverhoging te geven. Bovendien: leek de Nederlandse regering tijdens de kredietcrisis in 2008 in eerste instantie niet ook bekeerd tot Keynes? Binnen enkele jaren werd het roer alweer geschrokken omgegooid, om als vanouds te bezuinigen en lasten te verhogen.

Terechte kanttekeningen, maar het blijft markant dat terwijl de linkse partijen gemarginaliseerd zijn in de Tweede Kamer, hun ideeën hoogtij vieren. In elk geval op economisch terrein. Dit kabinet zou op papier rechtser moeten zijn dan het vorige, met de PvdA erin. De traditionele linkse partijen - GroenLinks, SP, PvdA en Partij voor de Dieren - hebben samen nog maar 41 zetels.

Blijkbaar zijn zetelaantallen of meeregeren niet zaligmakend. Uiteindelijk is politiek, zoals de vooroorlogse Italiaanse marxist Antonio Gramsci (1891-1937) het noemde, een slag om het ‘alledaagse verstand’. Om al die onuitgesproken aannames en opvattingen over wat logisch en haalbaar is. Die zogenoemde ‘metapolitiek’ kan ook buitenparlementair plaatsvinden. Met acties op straat, de werkvloer, of de ideeënstrijd op de universiteiten en in de media.

Het is in alle gevallen een zaak van de lange adem. Maar dan heb je ook wat. Bijvoorbeeld een historische verschuiving van de consensus over wat verstandig economisch en sociaal beleid is. Goed voor politici om zich te bedenken, voordat ze zich de komende verkiezingsperiode weer dagelijks blindstaren op de opiniepeilingen.

Lees alles  over de Prinsjesdag-plannen van het kabinet

Door het kabinetsbeleid gaat iedereen er volgend jaar gemiddeld 0,9 procent op vooruit. Zo luidt de prognose die het kabinet dinsdag naar de Tweede Kamer stuurde. Maar die is door de coronacrisis erg onzeker.

Van belastingverlaging tot een CO2-heffing: wat heeft het kabinet in petto?
De laatste begroting van het huidige kabinet bevat geen grote bezuinigingen. Waar gaat extra geld naartoe? Naar het kindgebonden budget bijvoorbeeld, naar de asielketen, en de bestrijding van het lerarentekort. De meest opmerkelijke maatregelen op een rij.

Premier Rutte blikt terug: ‘Het was een loodzwaar halfjaar, maar de energie is onverminderd’
Premier Mark Rutte ontvangt op Prinsjesdag traditiegetrouw de schrijvende pers voor een groepsgesprek in het Torentje. Tien kritische vragen over een kabinet in crisistijd en de roep om een nieuwe visie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden