Verslaggeverscolumn Toine Heijmans

Op de ‘terreurbus’ naar Ter Apel verandert niks

Doorgaans draaien buschauffeurs kalm het stuur, de wereld in hun spiegels, alsof ze draaien aan het rad des levens. Ook nu, in wat de buitenwereld ‘de terreurbus’ noemt, lokaal bekend als lijn 73. Emmen-Ter Apel, een prachtrit met een stop aan de zielloze weg die leidt naar het asielzoekerscentrum.

Ze denken dat ik de kartonnen haatborden niet zie, met tiewraps bevestigd aan de haltes, gefabriceerd door types die zich ‘voorpost’ noemen. Ze ergeren zich kalm, de chauffeurs en beveiligers op de bus. ‘Dat doe je toch niet.’ ‘Dat heeft toch geen zin.’ Mensen van buiten die de problemen gebruiken voor een eigen onfrisse agenda – ook daar heeft Ter Apel het mee te stellen.

Alsof het recente problemen zijn. Nu heten ze weer ‘veiligelanders’, opgewonden jongens zonder kaartje die ook de winkels bestelen. Niets nieuws: vier jaar geleden mocht ik met Harry en Heinie door het dorp, ze waren van het Burger Preventie Team en patrouilleerden zelf maar door de winkelstraat om de veiligheid te vergroten. Er was geen politiebureau. Dat is er nog steeds niet.

Als ik Heinie bel stroomt bitterheid uit de telefoon: ze zijn ermee gekapt en verder niks, behalve dat het tijd wordt voor ‘die daarboven’ eens door te pakken.

Veiligelanders. Beeld YouTube

Een middag mee met lijn 73 en de chauffeurs en beveiligers die ik spreek zijn – professioneel is een goed woord. Servicegericht op z’n minst: ze weten wat ze in hun spiegels zien, dat deze Afrikaanse man naar Emmen moet, de andere kant op, en leggen dat rustig uit in drie talen. Ze hebben geleerd onderscheid te maken tussen passagiers van waar ook ter wereld en ‘de knapen die weigeren een kaartje te kopen en dit verbaal kenbaar maken, terwijl ze over voldoende financiële middelen beschikken’, aldus Harm, de enige die met naam en al in de krant kan. Knapen die spugen en schelden en tegen de bus trappen, zoals te zien op YouTube.

Geen kaartje, niet mee, dat is een duidelijke regel – de jonge jongen in wie ze een Eritreër herkennen probeert het met in zijn handen een lege chipkaart, een bankpasje en kleingeld ter waarde van 1 euro 80, maar retireert onder de ogen van de chauffeur. ‘Tegenwoordig controleer ik iedereen’, zegt hij, ‘wit geel, groen, ook als het een oud vrouwtje is. Want je wil niet discrimineren.’

En daarna openen de deuren zich voor een stroom donkere schoolkinderen, waar komen die vandaan? ‘Gewoon van school natuurlijk, die wonen al hun hele leven in het dorp’.

De terreur komt van veertig, vijftig types. Asielzoekers, daar heeft niemand problemen mee. Harm: ‘als chauffeur probeer je de mensen blanco in te laten stappen.’ Zijn levensmotto: ‘Je krijgt terug wat je geeft.’

Haatbord. Beeld Toine Heijmans

Hij vertelt over de Irakees die nu twintig jaar ingeburgerd en wel in Ter Apel woont, maar zich nog altijd moet verweren, ‘de vluchtelingen die hier wonen zijn er helemaal klaar mee, want die worden met argusogen aangekeken’. Hij vertelt over jonge Rotterdamse Marokkanen in de bus, die asiel aanvragen ‘voor de oprotpremie’. Hij vertelt over ‘asielzoekers die asielzoekers bedreigen’ – aan die YouTube-filmpjes is niks overdreven. ‘Maar dit is een geïsoleerd probleem. Doe er ‘ns wat aan.’

De staatssecretaris komt naar Ter Apel en oppert wat noodverbanden en rijdt terug naar Den Haag. Zij rijden de bus, en zien dat er niets verandert.

Naast me komt een caissière zitten van de Jumbo met verhalen over diefstal en beledigingen en hoe moeilijk het is aangifte te doen. Dat die types bij een heterdaadje grijnzend ‘call the police’ zeggen, omdat ze weten dat de politie bellen heilloos is. Gelukkig hebben ze nu Vladimir, een boom van een Rus, ingehuurd als beveiliger. Kijk daar loopt ie – en ze zwaait: ‘Vladimir!’

Zicht op passagiers.

Dit weekend klonken opnieuw de stemmen van Tweede Kamerleden die iets vinden van de situatie, maar over het algemeen zijn het de Tweede Kamerleden geweest die deze situatie lieten voortbestaan. Er is altijd wel een instantie of organisatie die vanwege iets niets kan doen, de Nederlandse ziekte. Lastig, lastig. Moeilijk, moeilijk, en o ja de IND komt personeel tekort. Waarom ook alweer, Kamerleden?

Deze week gaat een ‘asielbus’ rijden – ze moeten het nog zien. ‘DNA afnemen en húp d’r uit’, zegt een chauffeur, maar hij weet ook: ‘er wordt veel geld aan verdiend.’ Het dorp, vertelden Heinie en Harry al, had zonder asielzoekers geen nieuwe winkelstraat gehad.

Bijna twintig jaar terug was ik voor het eerst in Ter Apel en het ging over ‘asieltoeristen’: nepvluchtelingen die profiteerden van de lange asielprocedures. Die heten nu dus ‘veiligelanders’. Nieuwe term, oud probleem – ‘over tien jaar’, zegt de chauffeur, ‘kun jij hier opnieuw hetzelfde verhaaltje komen schrijven’.

Hij kijkt in de spiegel en wacht met optrekken – de beveiliger helpt nog even een Syrische moeder met haar kinderwagen.

Verbetering: In een eerdere versie van dit artikel werd gesproken over de buslijn Meppel - Ter Apel. Bedoeld werd: Emmen - Ter Apel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.