verslaggeverscolumn in Den Haag

Op de afscheidsreceptie van Pechtold: ‘Kijk eens wat minder House of Cards en wat meer Sesamstraat’

Op de dag dat even verderop zowat de voltallige oppositie uitspreekt alle vertrouwen in deze premier verloren te hebben, steekt de man die hem geregeld de maat nam een lofzang op Mark Rutte af. ‘Ik ben dankbaar voor het contact dat we hadden’, zegt Alexander Pechtold. ‘Dit is de premier die bij dit decennium past, die weet waar ieders belangen zitten.’ En passant zijn eigen ambities in die richting – net als Hans Wiegel per slot ‘de bes-te premier die Nederland nooit kreeg’ – heftig nuancerend.

Even later hoor ik CDA’er Pieter Omtzigt datzelfde contrast verwoorden: ‘Dan ben je elkaar aan het afmaken bij het dividenddebat en even later staan dezelfde mensen vrolijk lachend op een receptie: dat is nou Haagse politiek.’ Geruststellend dat een Kamerlid met veel dienstjaren die verbazing nog heeft. Want vreemd blijft het, dat wisselbad van hard op de inhoud, zacht op de relatie, zoals in Haagse managerstaal het kunstje heet dat het mogelijk maakt dat kemphanen als Wilders en Pechtold elkaar na een venijnige aanvaring vriendelijk op de schouder kloppen.

En dus is het niet een partijcoryfee, maar Rutte die Pechtold als eerste mag toespreken op diens afscheidsreceptie in de Oude Zaal. Ook hij verwijst naar dat wisselbad. ‘Met Alexander kun je scherp debatteren, en daarna samen lachen. Dat kan met weinig mensen op die manier.’

Cadeau van de fractie, met Zangeres zonder Naam.

Mijn inschatting is dat die gewoonte zowat de essentie van de Haagse politiek is. Wie dat niet beheerst, komt nergens. Al zal Rutte met iemand van ‘het constructieve midden’, bij wie het landsbelang in de mond bestorven ligt, eerder schateren dan met een flankpoliticus.

Pas na tweeënhalf uur begint de rij wachtenden onder de door Pechtold zo verfoeide lichtornamenten van Jan van den Dobbelsteen te dunnen. Balkenende, Halsema, Donner, Harry van Bommel – ook het verleden is goed vertegenwoordigd. Pechtold gaf zijn afscheid een oecumenisch tintje door C3-vriend Arie Slob om een afscheidstoespraak te vragen. Die noemt hem vilein, trots en een diva, maar vindt het vakmanschap toch de bovenhand hebben. ‘Gewoon, Alexander dankjewel.’

Wat gaat u missen nu Pechtold van het Binnenhof vertrekt, dat is de vraag waarmee ik me tussen de dienbladen en statafels begeef. Op het vervolg – en wat mist u absoluut niet? – blijkt in dit gezelschap moeilijker een antwoord te krijgen.

Kamerlid Achraf Bouali roemt z’n snelheid, z’n drive, z’n gevatheid. Minister Wouter Koolmees mist z’n rookmaatje op het fractiebalkon en de nachtelijke overleggen als er weer eens compromissen gesloten moeten worden. Kamerlid Salima Belhaj, die de vinger zou hebben opgestoken als tegenkandidaat van Jetten, roemt zijn politieke intuïtie. ‘Dat gaat over timing, over het moment kiezen. Zoiets kun je leren, maar een basis moet er zijn.’

Boris van der Ham: ‘Geslepen.’

Grondig is de analyse van Herman Schaper, senator, kortstondig Kamerlid en D66-lid vanaf zowat het eerste uur. ‘Ik ben uit de tijd dat mijn vrouw het ledenbestand handgeschreven bijhield. Tweemaal heb ik een totale collaps van de partij meegemaakt. We kwamen altijd kader tekort. Dat heeft Alexander op poten gezet, met trainingen, coaching, scouting.’ Het gevaar van doorgeschoten professionalisering – D66 als partij van consultants, diplomaten en carrièristen van de D66-academie – ziet hij niet. ‘Als je zo veel ups en downs kent, krijg je niet snel beroepspolitici.’

Rob Jetten, de nieuwe fractieleider, vertelt na zijn toespraak dat hij in zijn begintijd nog weleens aanvaringen met Pechtold had, bijvoorbeeld omdat hij in de campagne te weinig beschikbaar zou zijn. ‘Alexander is altijd scherp, ook voor zichzelf. Ik zoek een andere balans tussen werk en privé. Dat kan schuren.’ Wat hij gaat missen? ‘De ontspannen momenten, ’s avonds laat op de fractie.’

Boris van der Ham, voormalig Kamerlid en vaak genoemd als iemand met belangstelling om partijleider te worden, prijst Pechtold om zijn boerenslimheid. Hij noemt hem ‘geslepen, een instinctief politicus die heeft geholpen van de partij een goede campagnemachine te maken’. Zoiets kan ook doorslaan. ‘Er zijn momenten dat ik denk: kijk eens wat minder House of Cards en wat meer Sesamstraat. Naast alle gespin moet er ruimte zijn voor oorspronkelijkheid.’

Wat hij niet zal missen? ‘Dat koketteren met de duistere kant van politiek. Je bent als partijleider een makelaar in macht. Dat schoot weleens door.’ Over zijn eigen aspiraties is Van der Ham intussen prudent. ‘Dat speelt nu helemaal niet.’

Voorlopig wachten Pechtold veel zachte relaties. Al vermoed ik dat hij de harde inhoud niet lang kan missen. En dat hij als het straks echt om de opvolging gaat, niet langs de zijlijn kan blijven.

Rob Jetten: 'Het kon weleens schuren.'
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden