Oorlogsnieuws is niet zelden onzin

Daarom verlaat Sheila Sitalsing zich tegenwoordig op Bellingcat

Er is nieuws, gekleurd nieuws, nepnieuws en oorlogsnieuws, en van alle vier moet je bij oorlogsnieuws het meest op je tellen passen. De opwinding is groot, de belangen evenzeer en voor je het weet zit je geboeid naar een amateurfilmopname te kijken waarop ‘de bombardementen van gisteren’ te zien zijn, maar die bij nadere beschouwing op een andere plek blijken te zijn geschoten, jaren geleden, bij een andere gelegenheid, met andere raketten, afgevuurd door een ander op een ander.

Je kijkt, kortom, naar onzin, en aangezien ik een jaar of vijftien geleden al geboeid naar onzin heb zitten staren, namelijk naar grofkorrelige satellietfoto’s die mij voorkwamen als echobeelden van een elf weken oude foetus (‘Daar links zit de aanzet tot de kleine teen, zie je het echt niet?’) maar die volgens mensen met verstand van zaken wapenopslagplaatsen lieten zien waarin Saddam Hoessein allerlei verschrikkelijks had verstopt waarmee hij de wereld met ons en onze kinderen erin zevenmaal zou vernietigen, verlaat ik me tegenwoordig op Bellingcat.

Dat is een onderzoekscollectief waar mensen zitten die onder meer de hele dag foto’s en filmpjes bekijken, allerhande gegevens op echtheid controleren, feiten stapelen, sporen natrekken, informatie uit openbare bronnen aan elkaar knopen en uit die massa proberen te destilleren wat er gebeurd zou kunnen zijn. Noem het: de waarheid zo dicht mogelijk proberen te benaderen.

Erg fijn zijn de Bellingcat-commentaartjes bij niet-kloppende oorlogsfoto’s en -video’s. Een greep uit de oogst van dit weekend: een door een Arabisch nieuwsaccount op Twitter verspreid filmpje met zwarte lucht, brandende gebouwen, een raketinslag en roepende mannen is níét, zoals beweerd, dit weekend gemaakt in Syrië, maar in mei 2013 in Damascus. Beelden van luchtafweergeschut die gretig rondgaan: wederom niet Damascus dit weekend en wederom niet de Brits-Frans-Amerikaanse aanval van eergisteren, maar Saoedische patriotraketten boven Riyad, vorige maand. Een talloze malen op sociale media gedeeld filmpje van een raketaanval in de nacht is geen Syrië, maar Loehansk, Oekraïne, februari 2015 – nieuwszender MSNBC presenteerde het filmpje zaterdag op televisie als authentiek Syriëmateriaal.

Beelden expres of per ongeluk presenteren als ‘echt’, terwijl ze dat niet zijn, kan grote gevolgen hebben: zie hoe slecht de vijand is, hoe trefzeker zijn wapentuig, kijk daar een vuurbal een woonwijk in gaan. Het staat op beeld, dus het is waar.

Gelukkig is controleren op echtheid zó gebeurd, aldus de vele mini-colleges die online te vinden zijn over het factchecken van foto’s en video’s. Dat moet je wel willen. Want al wemelt het van de factcheckers die heel goed zijn in het ontzenuwen van onzin, en al heeft tweeduizend jaar nepnieuws, propaganda en oorlogshitserij de mensheid geleerd dat het soms goed is even door te vragen, vaak zijn dingen gewoon té mooi om stuk te checken. Dan is het verhaal te aangrijpend, past het gegeven te goed bij de werkhypothese, is het beeld te spectaculair om niet te laten zien.

Zo kan het komen dat serieuze televisiezenders trappen in oude beelden. Of in desinformatie, al dan niet expres verspreid. Zo kan het komen dat je geboeid zit te kijken naar onzin.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.