Oorlog tegen de journalistiek is alomtegenwoordig

.

Afgelopen week sprak Leon Willems, directeur van Free Press Unlimited al over 'een sluipende oorlog tegen de journalistiek in de wereld'. Zijn organisatie zet zich wereldwijd in voor persvrijheid, en de jaarlijke persmonitor die mede onder Willems' verantwoordelijkheid tot stand is gekomen, maakt gewag van een toestand van persbreidel die in ruim een decennium niet zo slecht is geweest.

Alle landen die we weleens langs zien komen in zorgelijke berichten passeren de revue. De schandvlekken van de Europese Unie Polen en Hongarije. Repressiegebieden als Turkije, de Filipijnen en Venezuela. En de Verenigde Staten, het 'nieuwe slagveld', zegt Willems, met een president die de binnenlandse pers verdacht maakt en daarmee een rolmodel is geworden voor andere regimes die zich ook liever niet door een onafhankelijke pers laten tegenspreken.

Vandaag, op de internationale dag voor de persvrijheid, presenteert de Nederlandse Vereniging voor Journalisten een onderzoek naar bedreigingen en intimidatie onder journalisten die in Nederland werken. Ook in het walhalla van de persvrijheid - vijfde op de jongste persvrijheidsranglijst van Reporters without Borders, pal onder Noorwegen, Zweden Finland en Denemarken - is er van alles mis, blijkt daaruit. Er is sprake van een stijgend aantal intimidaties en bedreigingen, al moet ik bekennen dat ik niet buitengewoon van slag was van alle bijgeleverde voorbeelden.

Zo noemde de NVJ een bedrijf dat met een klacht dreigde nadat een journalist had geweigerd over een evenement te schrijven. Dat soort overijverige pr-medewerkers had je al toen ik in de vorige eeuw begon met stukjes schrijven, ze heetten opvallend vaak Miranda, en als je heel hard in de telefoonhoorn (telefoons hadden toen nog hoorns die met een kruldraadje aan het toestel vast zaten) lachte om hun als klacht hoorde je er zelden nog iets van. Hooguit werd wel eens gebelgd een advertentie teruggetrokken, waarna je doorgaans op bewondering onder collega's kon rekenen.

Niet alleen bedrijven proberen weleens wat. Voorlichters van politici hanteren niet zelden een gunstelingenbeleid - alleen wie zich het hele jaar door netjes heeft gedragen krijgt een groot interview met de grote roerganger. Een variant van die tactiek is de weigering om Follow the Money toe te laten tot de persconferentie van de op non-actief gezette VVD-voorzitter Henry Keizer. Soms is een buitenlandse mogendheid verbolgen over een lelijk stukje en wordt de ambassadeur te Den Haag op de auteur afgestuurd om een en ander nog één keer goed uit te leggen. Daarnaast zijn er de gebruikelijke doods- en verkrachtingsbedreigingen op twitter, maar die zijn niet enkel aan journalisten voorbehouden.

Alex Brenninkmeijer, een van de opstellers van het rapport over persvrijheid in Nederland, legde gisterochtend bij het radioprogramma De Ochtend van 4 een verband met de toename van grofheden en bedreigingen jegens allerhande beroepsgroepen, zoals hulpverleners, ambtenaren en politici. Hij noemde ernstigere gevallen van intimidatie: de journalist die 'ik weet waar je kinderen naar school gaan' krijgt toegevoegd, de verslaggever die uit lijfsbehoud bepaalde buurten mijdt.

Daarnaast zijn er bedreigingen voor de journalistiek in Nederland waar we vandaag minder over zullen horen. Het uitknijpen van de regiojournalistiek waardoor niemand meer de gemeenteraad verslaat, de vorming van machtige mediamolochen die eenzijdig freelancetarieven van dertien cent per woord kunnen dicteren. Ook dat is een aanslag op onafhankelijke kwaliteitsjournalistiek.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.