Oorlog is zingeving geworden

De een wordt politieman, de ander Taliban. Werk is werk. Ideologie doet er niet zo toe. En als er geen werk is, is er de oorlog.

Beeld Ton Koene

Ik zie het in Afrika, het Midden-Oosten en zelfs in Europa: miljoenen kansloze jonge mannen zonder veel opleiding die geen tot weinig arbeidskansen hebben. Deze jongens zien hun toekomst met grote zorgen tegemoet en missen de zingeving in het leven. Ook zij hebben dromen over een familie, carrière, huis en auto. Maar het zit er vaak niet in. Door jarenlange conflicten of corruptie is hun land tot de Middeleeuwen teruggezakt en economische mogelijkheden en sociale voorzieningen ontbreken.

Voorheen werden deze problemen vakkundig onderdrukt door dictators zoals Kadhafi, Saddam Hussein of Assad, maar door hun ontzetting uit de macht is de deksel van de beerput gehaald. Deze grote groepen jonge, werkeloze mannen groeien op in rechteloze staten waar ze vatbaar zijn voor indoctrinatie en manipulatie door geestelijke en politieke despoten. Ze zijn vatbaar voor radicalisering en terrorisme.

Tekst loopt door onder de afbeelding.

Politieagenten in Afghanistan.Beeld Ton Koene

God

Geen wonder dat tienduizenden jongeren de Middellandse Zee proberen over te steken. En voor hen die dit niet lukt, is er vaak maar een uitweg: oorlog. Je hoeft niet meer te denken welke kleren je die dag gaat aantrekken, of je voldoende te eten hebt of wat je met je dag moet doen. In een oorlog wordt dat namelijk allemaal voor je geregeld en ingevuld. Oorlog is voor veel jongeren de enige manier om aan hun toekomstloze leven te ontsnappen.

Oorlog is zingeving geworden. Iedereen heeft elke dag vijfhonderd keuzes te maken, maar in deze oorlogen is er maar één keuze en dat is God.

Het schept niet alleen duidelijkheid, het geeft je een identiteit en een toekomst. Oorlog en religie geven richting aan je leven. Je hebt immers toch niets meer te verliezen in je leven. Je kunt er alleen maar beter van worden.

De Duitse schrijver en dichter Wolfgang Goethe waarschuwde hiervoor al tweehonderd jaar geleden: 'Pas op voor de man die niets te verliezen heeft.'

Impasse doorbreken

Je sluit je aan bij een beweging en hebt plotseling een baan, macht, je hoort bij een groep, iedereen die je niet mag, knal je met je kalasjnikov aan flarden. Je krijgt een salaris, je kunt meisjes krijgen, desnoods met geweld en je wordt niet voor je daden gestraft, eerder beloond. En als je dood gaat, ga je naar de hemel en krijg je een heldenstatus als martelaar. Aansluiting bij een beweging is dus voor velen een uitweg uit hun kansloze en miserabele levens en het doorbreekt hun impasse. Giet dit in een islamitisch jasje en je hebt IS in Syrië, Taliban in Afghanistan, Boko Haram in Nigeria, Al Qaida in Irak, Al Shabaab in Somalië, de Houthi-beweging in Jemen, het Leger van de Heer in Oeganda, enzovoorts.

Wat hebben deze jongens gemeen? Gebrek aan toekomstperspectief. Er zijn gewoon te veel jonge mannen op deze aardbol. Afghanistan, waar ik bijna drie jaar voor de Volkskrant fotografeerde, is hier een sprekend voorbeeld van. Zeshonderdduizend jongeren sloten zich aan bij het regeringsleger of politie die door het Westen worden opgeleid. Anderen sloten zich aan bij de vijand; de extremistische Talibanbeweging. In veel Afghaanse families vindt vaak een zoon een baan in het leger, zijn broer sluit zich aan bij de Taliban. Je weet immers maar nooit wie de oorlog gaat winnen. Zo doe je ook aan risicospreiding.

Gewelddadig

Welke beweging je ook kiest, voor deze jongens is het niets meer of minder dan een werkgever die hen 300 dollar per maand betaalt. Je hoeft je niet per se te vinden in de ideologie van die werkgever, het is een baan en je bent van de straat. En om nieuw leven te krijgen moet er geofferd worden. Deze mannen schuwen niet om te offeren, om geweld te gebruiken om hun macht na te jagen. Alle vormen van geweld en angst zaaien zijn veroorloofd en hele dorpen en steden worden met de grond gelijkgemaakt. Vrouwen en kinderen zijn niet veilig en hun leven is geen cent meer waard.

En hoe getraumatiseerder deze jongens worden, des te gewelddadiger ze worden. Geweld wordt door hen verheerlijkt. Oorlog en geweld zijn voor velen het legitieme middel geworden om hun leven te veranderen. Deze gewelddadige bewegingen zien ons, het Westen, als de grote vijand. Want als je geen vijand hebt, heb je ook geen oorlog. Maar het postchristelijke, seculiere Westen is vergrijsd, risicomijdend en is zonder enige vechtlust.

Sinds de Tweede Wereldoorlog zijn we gewend en verwend geraakt aan welvaart, rust en vrede. Europa heeft zijn strijd 70 jaar geleden gevoerd en oorlog willen we nooit meer. We zijn er wel even klaar mee. We hebben immers veel te verliezen.

Beeld Ton Koene

Bedreiging voor de wereldvrede

Sinds lange tijd wordt de wereldvrede weer existentieel bedreigd, nu door de terreurbewegingen. Door onze zelfgenoegzaamheid is het Westen onder druk komen te staan. De tijden dat conflicten zich ver van ons bed afspeelden is verleden tijd. De problemen die zich voorheen ver weg van ons afspeelden komen ook onze kant op en nestelen zich in onze maatschappij. Sociale media en internet zijn hier een zeer behulpzaam middel gebleken. Westerse jongeren die zich aansluiten bij het geweld van IS en ook terugkeren. Aanslagen die in Europa plaatsvinden.

Veel landen staan in vuur en vlam en de kruiddampen vanuit het Midden-Oosten trekken over Europa. Iedereen is bezorgd hoe dit conflict zich verder gaat ontwikkelen. Over de Arabische lente heeft niemand het meer. Deze geurige voorjaarsbloem is veranderd in een lelijke distel. De enige manier om dit complexe probleem op te lossen, is op grote schaal werkgelegenheid te creëren in die landen, zodat deze jongens van de straat zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden