Column Lisa Bouyeure

Ook voor een virtuele popster zijn er grenzen

Terwijl Dotan deze week na een jaar medialuwte de microfoon weer oppakte, zat ik nog even na te denken over zijn zonden. De artiest had een jubelend legertje nepfans aangevoerd ter meerdere eer en glorie van zichzelf, hij had een leukemiepatiëntje uit zijn hoed getoverd om zijn goedgelovige fans tot tranen te roeren, en vervolgens had hij alles glashard ontkend. Nogal sneu natuurlijk, maar het lag ook in lijn met eeuwenoude gebruiken om de emoties van je publiek te bespelen.

Nog voor de lachband en betaald klapvee in televisieprogramma’s werden de theaters bevolkt door het van oorsprong Franse fenomeen claqueurs, met een heuse chef de claque als aanvoerder van het gekochte applaus. Er waren ook pleureurs, voornamelijk vrouwen die op commando hun krokodillentranen lieten stromen alsof ze zojuist getuige waren geweest van een emotionele ontmoeting tussen een op sterven na dood jongetje en een rechtschapen zanger.

Dat je deze traditie van nepfans inzetten om echte fans te beroeren niet klakkeloos naar het internet kunt kopiëren, hoef je Dotan niet meer te vertellen. Niet dat mensen het altijd zo’n probleem vinden om online misleid te worden, integendeel. Soms spelen ze het spelletje maar wat graag mee.

Een goed voorbeeld is Lil Miquela, een Braziliaans-Amerikaanse popartiest slash influencer met anderhalf miljoen Instagramvolgers. In haar nieuwste nummer Right Back vraagt ze zich af of haar geliefde nog van haar houdt. Zou ze het over supermodel Bella Hadid hebben, met wie ze tongzoent in de nieuwste Calvin Klein-campagne? En maakt het eigenlijk wel iets uit over wie ze zingt? ‘Ik kan niet wachten om Miquela te zien optreden’, schrijft Tyrese onder de YouTube-video van het nummer. Klein logistiek probleempje: Miquela’s fans zijn voor zover bekend echt, maar zijzelf is dan weer hartstikke nep, een virtueel geesteskind van een start-up uit Los Angeles.

Lil Miquela zoent met Bella Hadid in een reclamecampagne van Calvin Klein.

In een van mijn favoriete sciencefictionfilms, Ex Machina, draait het om de vraag of een beeldschone robot (Alicia Vikander) een man kan doen geloven dat ze een bewustzijn heeft, met menselijke gevoelens als verliefdheid, angst en verdriet. Kan iets levenloos’ zo goed menselijkheid nabootsen dat het ons in verwarring brengt en tot handelen aanzet?

Ja, dat kan. De Lil Miquela’s van deze wereld (er zijn er meer, en nog veel meer op komst) doen als influencers niet onder voor hun evenknieën van vlees en bloed en blijken prima in staat om echte mensen de portemonnee te laten trekken. De virtuele Japanse popster Hatsune Miko verkoopt zelfs stadions uit met hologramconcerten, waar een uitgelaten publiek ritmisch met fluorescerende stokjes staat te zwaaien. Grote merken, van Prada tot KFC, staan in de rij om met deze figuren in zee te gaan, net als investeerders (het bedrijf achter Lil Miquela is inmiddels meer dan 125 miljoen dollar waard).

In het geval van Lil Miquela zit er wel een kleine kink in de kabel: haar kus met Bella Hadid bleek over de grens van het virtueel toelaatbare. Calvin Klein zag zich vorige week zelfs genoodzaakt om zich voor de campagne te verontschuldigen, na bergen kritiek. Want waarom had het merk twee personen van hetzelfde geslacht met elkaar laten zoenen, terwijl Hadid zich als hetero identificeert? En waren de mooie vrouwen die daadwerkelijk op vrouwen vallen zo onvindbaar dat ze een computeranimatie hadden laten aanrukken?

Men wil met alle liefde naar Lil Miquela’s liedjes luisteren, de kleren dragen die ze aanprijst en zich tot haar richten alsof ze een van hen is. Maar haar seksuele geaardheid bleek toch net iets te non-existent, in ieder geval om ermee te koop te lopen.

Lees ook

Miquela is model en zangeres, heeft meer dan een miljoen volgers op Instagram en wordt nooit moe of oud. De nieuwe sterren zijn virtueel.

Hoe artiest Dotan nepaccounts inzette op social media om zijn imago op te poetsen. Lees hier het volledige onderzoek van Mark Misérus en Robert van der Noordaa.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden