Opinie

Ook vluchteling hoort bij Europese geschiedenis

Het Huis van de Europese Geschiedenis moet gericht zijn op een gedeelde toekomst.

Foto (en bijschrift) uit 1998: een groep Algerijnen heeft woensdag op het Plein in Den Haag gedemonstreerd tegen het Nederlandse asielbeleid Beeld anp

Komend jaar opent in Brussel het Huis van de Europese Geschiedenis. Dit nieuwe museum zal een verhaal over Europa vertellen met een helder plot en een duidelijk doel: het vieren van Europese eenwording en het legitimeren van het project van Europese integratie. Maar het is een verhaal zonder toekomstvisie, waarin de migratie- en vluchtelingenproblematiek niet of nauwelijks aan bod komt.

'Vooral in crisistijden', licht de website van het Europees Parlement toe, is het benadrukken van gedeeld erfgoed van groot belang. Maar we moeten het antwoord op huidige problemen, van welke aard dan ook, niet zoeken in erfgoed dat al lang niet meer door alle Europese burgers wordt 'gedeeld'. Niet in de minste plaats omdat dit een hiërarchie van burgerschap creëert, waarbij sommigen als meer 'Europees' worden beschouwd en zich dan ook meer thuis kunnen voelen in het Huis van Europa.

Als het museum wil bijdragen aan discussies over wat Europa zou kunnen zijn en hoe Europees burgerschap eruit zou kunnen zien, zal het zich tot de geschiedenis moeten verhouden met de blik niet op een gedeeld verleden gericht, maar op een gedeelde toekomst. Dat vereist allereerst een bereidheid om de plot van het Europese Verhaal open te breken. Want juist de hiaten, juist de herinneringen die een ander perspectief bieden, juist de stemmen waar nooit naar is geluisterd, zijn cruciaal voor een kritische bespiegeling op wat Europa zou kunnen betekenen.

Superioriteitsgevoel

Het is niet genoeg, bijvoorbeeld, dat het Huis het superioriteitsgevoel erkent dat aan de Europese expansiedrift (en de resulterende welvaart!) ten grondslag lag, als het de verhalen van de slachtoffer hiervan buiten beschouwing laat. Ook die verhalen spelen een rol in de levens van Europese burgers, of ze nou van Franse of Algerijnse, van Nederlandse of Indonesische afkomst zijn. Ook die verhalen waren rond op 'ons' continent en behoren tot 'onze' geschiedenis. En het is niet genoeg om de gastarbeiders in de jaren zeventig te noemen, zonder in te gaan op recentere vormen van migratie, waaronder de huidige vluchtelingenstroom, en zonder de uiteenlopende ervaringen daarvan en de wisselende reacties daarop bespreekbaar te maken.

Juist ontwikkelingen zoals die van de laatste maanden (en jaren) leggen spanningen bloot die het idee van een Europese eenheid en een gedeelde Europese identiteit ter discussie stellen. Want is dat wat zovelen van ons als een fort proberen te bewaken niet precies dat gedeelde erfgoed en die verkregen welvaart die nu zo strak in de plot van Europa verankerd liggen? Dat dit soort vragen ongemakkelijk is, is precies waarom we ze voortdurend moeten blijven stellen. Als het Huis daar voor terugdeinst, wordt het weinig meer dan een mausoleum, waarin een gedateerd idee en ideaal van Europa wordt tentoongesteld dat totaal is losgezongen van de realiteit.

Kritische lezers

Verhalen zijn nooit neutraal en het vertellen ervan is nooit onschuldig. Het lijkt alsof het Huis een gedateerd verhaal over Europa enigszins probeert bij te stellen, zonder dat het Europa als verhaal kritisch onder de loep neemt. En is 'Europa' niet juist zo'n verhaal dat er baat bij zou hebben als het grondig herschreven zou worden? Zo'n verhaal dat sterker wordt als het aan de veranderde context aangepast zou worden?

Laten we ons opstellen als kritische lezers, niet alleen van de expliciete verhalen van de ons welbekende eurofielen en eurosceptici, maar juist ook van de verhalen die zich via subtielere wegen verspreiden. Want hoe implicieter de verhalen zijn, hoe groter de noodzaak ze expliciet te maken en ze expliciet te bevragen. Als Europa iets nodig heeft, dan is dat het wel.

Astrid van Weyenberg is als onderzoeker verbonden aan de Universiteit Leiden en doet onderzoek naar Europa als narratief in culturele projecten.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.