ColumnPeter Middendorp

Ook onder de moeilijkste omstandigheden kan de boel van de zonnige kant bekeken worden

Toen een redacteur van een radioprogramma me vroeg waar ik nou troost uit put ‘in deze dagen’, hoefde ik niet lang over het antwoord na te denken. Lezen. Geen nieuws, maar de rustige, aandachtige boeken van W.G. Sebald. Speciaal dacht ik daarbij aan een scène uit de roman Austerlitz, waarin een oude heer in het trapgat van zijn huis zelf een guillotine bouwt en daarmee een einde aan zijn leven maakt. (O, zei de redacteur.)

We hoeven ons niet af te vragen of deze oude man wel precies wist wat hij deed, of hij zijn leven wel echt en serieus als voltooid beschouwde. Het is een duidelijk, weloverwogen besluit geweest van een heldere, oude baas. Geen opwelling. Geen spijt achteraf. Het leven was allicht ongelukkig, het einde was een knaller.

Het is niet goed om luchtig over zelfmoord te schrijven, laat staan er grapjes over te maken, daarvoor is het onderwerp niet geschikt. Van de andere kant moet het misschien juist wel, is het misschien zelfs wel een verantwoordelijkheid om de boel ook onder de moeilijkste omstandigheden van de zonnige kant te bekijken – ja, de zonnige kant van zelfmoord, het kan, in dit geval bestaat-ie. Zoals gebruikelijk valt voor beide standpunten wat te zeggen, alles is altijd tegelijk een beetje waar.

De laatste daad van de oude man ontroert door de liefde waarmee het plan is bedacht en uitgevoerd. Het vernuft, het vakmanschap, de inspiratie, ik zou bijna zeggen: de levenslust waarmee hij die hele constructie in zijn huis heeft gebouwd, zonder dat iemand er iets van heeft gemerkt, en zonder ook dat het plafond, het trappenhuis, de trap en de guillotine onder het ontzettende gewicht van de valbijl in elkaar is gestort.

Ik vroeg me wel af, na het lezen van de scène, hoe je je onder een zelfgebouwde trapguillotine moet opstellen, want dat werd er niet bij verteld. Het hoofd wordt immers van de romp gescheiden, je krijgt twee delen, hoe je het ook wendt of keert. Welk deel wil je waar, aan welke kant van de bijl? Gevoelsmatig zou je denk ik met handen en knieën op de trap gaan zitten, zodat het hoofd op de overloop valt, het lichaam willoos naar beneden glijdt en daar, in de hal, mogelijk de voordeur blokkeert.

Maar andersom, op handen en knieën op de overloop, is ook gek, want dan valt je lijf op de overloop en stuitert je hoofd van de traptreden naar beneden op de welkomstmat. Misschien, als je geluk hebt en gunstig landt, kun je dan nog een blik te werpen op de voorpagina van het avondblad, gesteld dat het avond is. Veel meer dan koppen lezen zal het niet meer worden, of ‘koppen snellen’, als je hoofd dan nog naar woordgrapjes staat, maar je pikt ze toch nog maar even mee. Een zonnig detail, zogezegd, tenzij je leest: ‘Oplossing voor al je problemen in zicht.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden