Column Stephan Sanders

Ook na Trumps aftreden kost het minstens een generatie om de ziel van de VS beter te maken

. Beeld .

‘Een beetje een goedkope schimpscheut’ vond ik achteraf. Gisteren hield ik een praatje over de Amerikaanse schrijver Toni Morrison, die augustus dit jaar overleed. Er valt veel over haar te vertellen: dat ze ­romans schreef als Beloved en Jazz, waarin ze compromisloos de beleefde werkelijkheid in beeld bracht van Afro-Amerikanen; dat ze de eerste zwarte, vrouwelijke Nobelprijswinnaar was van de literatuur (1993); dat ze de hoogste Amerikaanse niet-militaire onderscheiding ontving, de Presidential Medal of Freedom, die haar in 2012 werd overhandigd door de toenmalige president Barack Obama. De eerste zwarte president van Amerika, die de eerste zwarte Amerikaanse Nobelprijsschrijver lauwert: wat een historisch moment is dat geweest. Vergeet de eerste mens op de maan, hier werd pas ­geschiedenis geschreven.

En toen zei ik dus: ‘Zo’n eerbewijs is onder Trump niet erg voorstelbaar.’

De zaak gnuifde, we waren met nette mensen onder elkaar, en op dat moment had ik meteen spijt van mijn woorden. Wat een gemakzuchtig sentiment, om nog eens hier, op veilige afstand, onder woorden te brengen dat je bezwaren hebt tegen de huidige Amerikaanse president. Meehuilen met de wolven, aanhaken bij het koor dat toch al pontificaal klinkt. Ineens bekroop me het gevoel dat ík de pestkop was, die het altijd geplaagde jongetje van de klas nog eens extra vernederde.

Interessante omkering van zaken: want hoe dan ook, Trump is politiek nog steeds de machtigste man van de wereld, en verre van een stumper. Meer dan tweeënhalf jaar is hij nu in functie. In de kwaliteitspers over de hele wereld heeft zijn optreden achtereenvolgens geleid tot verbijstering, ontzetting en kritiek. Maar inmiddels is er een punt bereikt, waarop het bijna onbetamelijk wordt tegen Trump te ageren. Er zijn grote groepen mensen die elkaar zo achten omdat ze collectief een hekel hebben aan de Amerikaanse president en daar gedurig blijk van geven. Het bijzondere is dat ik me nu ga schamen voor dat gedeelde sentiment, terwijl de president zelf daar geen enkele blijk van geeft. Dat heeft de man knap voor elkaar gekregen.

Ik las dat Trump de afzettingsprocedure die door Democraten tegen hem in werking is gesteld vergeleek met ‘lynching’ – de gewoonte van witte Amerikaanse supremacisten om Afro-Amerikanen tamelijk willekeurig op te knopen, terwijl een ­menigte tevreden toekijkt. Nee, dat is geen dagelijkse praktijk meer, maar het kwam toch nog voor tot in de ­jaren zestig van de vorige eeuw – het decennium van de landing op de maan, om een idee te geven.

Als je het woord ‘smakeloos’ ergens voor zou willen reserveren, dan toch voor dit Twitter-commentaar van Trump. ‘Kwaadaardig’ is een beter woord, maar ook kwaadaardigheid wordt, weten we dankzij de geschiedenis, op een gegeven moment ‘banaal.’

Getuigt het niet van ‘slechte smaak’ je iedere keer weer op te winden over de inmiddels bekende retoriek van deze president, altijd zwanger van raciaal ressentiment?

Ik spreek nu ook mezelf toe, mijn ‘etiquette-Zelf.’

Nee!

Niet lang geleden was een New Yorkse vriend bij mij op bezoek. Liberale Amerikanen, zeker in Europa, weten niet hoe snel ze zich moeten distantiëren van Trump. Alsof ze om belet vragen en zichzelf en hun natie moeten verontschuldigen. Na de vierde jeremiade van de vriend vond ik het mooi geweest. ‘No more Trump’ – althans niet in onze conversatie.

Ik weet achteraf niet of ik daar goed aan heb gedaan, want de Amerikaanse president dendert maar door, zonder enig gevoel van gene.

Het zijn de ‘smaakvolle’, de ‘nette’ mensen die zich bezwaard voelen als ze voor de vijftigste keer hun kritiek formuleren. Alsof Trump, deze onwaarschijnlijke topdog, de underdog is.

Er zijn veel beleidskwesties waar ik onvoldoende van weet. Ook is me bekend dat Obama’s presidentschap niet altijd even paradijselijk was. Maar de grimmige stemming in de Verenigde Staten, die een wereldwijde uitstraling heeft, is onmiskenbaar.

Nog een keer die fraaie zin van filosoof en arts Bert Keizer: ‘De ziel zit in het lichaam als de stemming in het feestje’.

De ziel van de VS is vergiftigd, verziekt. En ook na Trumps aftreden kost het minstens een generatie om dat radioactieve afval kwijt te raken.

Toni Morrison vatte Trumps ambities krachtig samen; ‘Making America White Again.’

Geen woord te veel.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden