ColumnPeter Giesen

Ook het zelfvoldane Nederland heeft genoeg te hervormen

Op de terugweg van vakantie in Frankrijk reed ik over de oude weg van Charleroi naar Brussel. Een boulevard van malaise, met armoedige huizen, wokpaleizen, schreeuwerige reclames en tankstations waar je een broodje tonijn kunt kopen met meer mayonaise dan vis. In Vlaanderen werd het beter, maar pas bij Hazeldonk nam de wereld zijn vertrouwde, aangeharkte vorm aan.

Nederland is een van de rijkste, gelukkigste en geordendste landen ter wereld. Dat heeft een nadeel: zodra Nederlanders de internationale arena betreden, worden zij overvallen door een stuitende zelfgenoegzaamheid. Politici als Rutte en Hoekstra mogen de rest van Europa graag uitleggen hoe je een land hervormt. Baudet, Wilders en hun volgelingen hebben doorgaans geen goed woord over voor Nederland, een hellegat waar de elite het volk heeft verraden; maar zodra Nederland één teen in Brussel zet, is het opeens het beste land van Europa, een toonbeeld van vlijt, deugdzaamheid en spaarzaamheid, een voorbeeld voor al die Italiaanse en Griekse gigolo’s die van ons geld nog een sambuca bestellen op een ligbed aan het strand.

Nu valt moeilijk te ontkennen dat Nederland de afgelopen decennia een stuk beter is bestuurd dan Italië of Griekenland. In die zin heeft Rutte gelijk: als Zuid-Europa wil worden geholpen, mag Noord-Europa eisen dat het orde op zaken stelt. Maar er zit een andere kant aan deze zaak, waarover je Rutte en andere ‘vrekkige’ politici nooit hoort. Als Nederland wil dat Brussel in Italië hervormingen afdwingt, moet het ook accepteren dat Brussel zich gaat bemoeien met de zaken die in Nederland scheef zitten. Ook wij hebben genoeg te hervormen.

Elk jaar doen de Europese regeringsleiders, op voorstel van de Europese Commissie, ‘landenspecifieke aanbevelingen’ waarmee de lidstaten hun economie – en daarmee de Europese economie – sterker kunnen maken. Italië wordt harder aangepakt dan Nederland, maar toch snijdt de Commissie ook voor Nederland pijnlijke zaken aan.

De torens van de Amsterdamse Zuidas.Beeld Hollandse Hoogte/ANP

Allereerst is daar het welbekende punt van Nederland als belastingparadijs, iets wat Zuid-Europeanen ons graag en terecht voor de voeten werpen. Rond de Zuidas zit een kleine industrie die internationale bedrijven helpt bij het belazeren van het algemeen belang, door hun geld zo slim mogelijk tussen landen heen en weer te schuiven. Volgens actiegroep Tax Justice lopen nationale overheden hierdoor wereldwijd 5,4 miljard euro aan belastinginkomsten mis. Per 1 januari 2021 heft Nederland een bronbelasting op royalty’s en rentebetaling. Dat is ‘een positieve stap’, aldus de Commissie, maar zij maant Nederland om ‘agressieve fiscale planning’ ‘volledig’ aan te pakken en vooral in de gaten te houden of de wet wel effectief is. Bovendien blijken we erg bedreven in witwassen; ook daar moet Nederland harder tegen optreden, aldus de Commissie.

Terwijl bedrijven genereus worden behandeld, is de loongroei voor werknemers bescheiden, constateerde Brussel in de aanbevelingen voor 2019 – die nog steeds relevant zijn, omdat de adviezen voor 2020 worden gedomineerd door de strijd tegen de coronacrisis. Dat komt mede doordat Nederland zo veel flexwerkers en zzp’ers telt. Niet vanwege ‘de globalisering’, ‘de modernisering’ of andere onpersoonlijke krachten die in Nederland zo vaak als onvermijdelijk worden gepresenteerd, maar gewoon door domme regels van eigen makelij. In weinig landen nam flexwerk zo’n vlucht als in Nederland, constateerde ook de commissie-Borstlap, die zich voor de regering over deze ‘nieuwe sociale kwestie’ boog. Ook hier pleit Brussel terecht voor hervormingen.

Daarnaast vormen de hoge particuliere schulden van de ‘zuinige’ Nederlanders een economisch risico. Ook dat is een kwestie van verkeerd beleid: hypotheken worden nog altijd ruim gesubsidieerd, terwijl de particuliere huurmarkt in het middensegment onderontwikkeld is. Wie een huis wil hebben, is welhaast gedwongen zich diep in de schulden te steken. Niettemin verruimde minister Hoekstra onlangs de leenmogelijkheden, waardoor de prijzen verder dreigen te stijgen en de schulden nog hoger kunnen worden. Hervormingen zijn geboden.

Brussel doet nog een paar zinnige suggesties: meer investeren in klimaat, onderzoek en ontwikkeling; de gezondheidszorg een aantrekkelijker werkgever maken, zodat we de volgende keer minder kwetsbaar zijn voor een pandemie. Samen vormen de aanbevelingen een mooi pakket van hervormingen, waar de wereld en de Nederlander beter van worden.

Het kabinet stuurt elk jaar een begripvolle brief terug naar Brussel. ‘Ja natuurlijk, dat vinden wij ook, er wordt aan gewerkt, er zijn al maatregelen genomen, er is een studiecommissie ingesteld.’ Maar zulke brieven schrijven de Italianen natuurlijk ook. Premier Conte kondigde onlangs ‘de moeder van alle hervormingen’ aan, die een einde moet maken aan de legendarische stroperigheid van de Italiaanse bureaucratie. Premier Rutte vertrouwt hem voor geen cent en wil dat de hervormingen via Brussel worden ‘vastgenageld’, zoals hij steeds zei op de recente Europese top. 

Maar vertrouwen wij erop dat Rutte Nederland wel hervormt op de manier die Brussel aanbeveelt? Of zullen alle mooie plannen oplossen in de mist van het Hollandse compromis? Daarom zeg ik: laten we deze hervormingen vastnagelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden