Verslaggeverscolumn In Zutphen

Ook aan het boeddhisme kleven #metoo-schandalen. Hoe nu verder?

Wie is er niet dol op Zijne Heiligheid de dalai lama, boegbeeld van het Tibetaanse boeddhisme? Met zijn pretoogjes, inspirerende tegelwijsheden en grenzeloze geduld en mededogen met de medemens, tot aan de Chinese overheersers van zijn geboorteland Tibet toe. Hij is een paar dagen in Nederland, in een werelddeel waar hij een ‘mentale crisis’ bespeurt.

Vandaag zal de dalai lama voor het eerst spreken met slachtoffers van misbruik door boeddhistische leraren. Want ja, ook onder de predikers van mededogen, dat het lijden van jezelf en van de medemens kan helpen verminderen, bevinden zich lieden aan wie #metoo-schandalen kleven.

Zoals Sogyal Rinpoche, de Tibetaan die ruim dertig jaar geleden naar het spiritueel hongerige westen kwam om er het boeddhisme aan de man te brengen. Met groot succes: zijn Rigpa-beweging telt 130 vestigingen in dertig landen, waaronder Nederland. In de zomer van vorig jaar deden acht volgelingen in een open brief een boekje open over psychische en lichamelijke mishandeling en seksueel misbruik door de bewonderde leermeester. Drie weken geleden kwam het onderzoeksrapport over zijn misdragingen uit, opgesteld door het Britse advocatenkantoor Lewis Silkin. Uit het rapport stijgt een beeld op van een verwende, opvliegende, seksverslaafde sadist, die volgelingen als slaven behandelde. Jonge vrouwen, onder wie minderjarigen, dwong hij tot seksuele handelingen. Wie Sogyal zijn zin niet gaf of irritatie bij hem opwekte, kon een pak slaag krijgen met een rugkrabber of een kleerhanger, soms tot bloedens toe. En dat alles onder het mom van ‘geestelijke zuivering’.

Sogyal Rinpoche: beschuldigd van misbruik. Beeld Getty

De gevallen leermeester is nu ziek en in retraite. In het schriftelijke contact met het Britse advocatenkantoor heeft hij de beschuldigingen niet ontkend en laten weten zich niet te zullen verdedigen. Hij beroept zich op de boeddhistische wijsheid ‘wacht en de waarheid zal naar boven komen’.

Uitsluiten of compassie

Met een beetje goede wil zijn in elke religie of levensfilosofie zoals het boeddhisme fraaie intenties te ontwaren. Het streven naar mededogen is er zo een. Oordelen leidt nergens toe, kan misplaatst zijn en is vooral zo vermoeiend. Maar hoe ver moet je gaan met je mededogen? Moet je schurken categorisch uitsluiten of verdienen zij toch ook een kruimel compassie? Al was het maar als aansporing om hun leven te beteren.

Ik ga te rade bij Sebo Ebbens, oud Olympisch hockeyer, gepensioneerd leraar natuurkunde en didactiek, woonachtig in een voormalige huisartsenpraktijk in Zutphen. Al veertig jaar boeddhist. Hij geeft trainingen in mededogen en mediteert dagelijks. Dat heeft hem afgeholpen van buien van intense boosheid, vertelt hij. Hooguit geïrriteerd is hij nu nog als iets hem niet zint.

Boeddhist Sebo Ebbens. Beeld Marjon Bolwijn

Ebbens zit met de misbruikaffaires in zijn maag. Want die zijn in strijd met alles waar het boeddhisme voor staat: via training van de geest het lijden verlichten. Hij wil koste wat het kost voorkomen dat zoiets in zijn eigen gemeenschap, de Nalandabodhi, kan gebeuren. Daarom heeft hij een studie gemaakt van heren als Sogyal en Sakyong Mipham, een in de VS wonende leermeester met een grote aanhang. Mipham wordt ook beschuldigd van langdurig seksueel misbruik. Devotie en isolement zijn het probleem, is de conclusie van Ebbens. Zodra iemand in de positie van leraar of leider zich machtig en aanbeden voelt en in een zeker isolement verkeert, loert het gevaar van grensoverschrijdend gedrag en misbruik. Weg met de devotie, klinkt het in Zutphen.

Ebbens kan er kort over zijn: wie zijn machtspositie misbruikt en anderen beschadigt, die heeft recht op mededogen. Maar dan wel de laatste van de vier vormen van compassie die het boeddhisme onderscheidt: meedogenloos mededogen. Een snel ingrijpen om het lijden te stoppen. In het geval van Sogyal en Sakyong betekent dat wat hem betreft: de laan uitsturen en voor de rechter dagen.

De boeddha van mededogen. Beeld Marjon Bolwijn

Dat neemt niet weg dat je nog kunt mee-voelen met de beklaagde, zegt de boeddhist. Het is immers afgelopen met de roem, de macht en alle privileges. Het blazoen is besmeurd. Er zijn misschien een vrouw, kinderen, vrienden die worden meegesleurd in de val. ‘Een afgang gun je in wezen niemand.’ In zijn mededogen maakt hij onderscheid tussen de privé persoon en de persoon in functie. Zo kijkt hij ook naar de Amerikaanse president Trump en de Nederlandse minister Blok. In het algemeen belang kunnen zij beter het veld ruimen, vindt hij. Hoe lullig dat voor hen persoonlijk misschien ook is.

Meedogenloos mededogen dus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden