Column Frank Kalshoven

Onze arbeidsproductiviteit daalt. Ja, dat is belangrijk. Maar is het erg? Kunnen we er iets aan doen?

In 2016 is, naar deze week bleek, de arbeidsproductiviteit gedaald. Saai statistisch feitje? Neen! De Volkskrant typeerde het in de krant van woensdag niet slechts als ‘historisch’, niet alleen als een ‘primeur’, maar als een ‘historische primeur’. Dat de arbeidsproductiviteit daalt, in tijden van hoogconjunctuur, een jaar lang, dat is nog nooit gebeurd.

Ja, het is belangrijk. Maar wat betekent het? Is het erg? Kunnen we er iets aan doen?

Wat is het? Eerst een misverstand wegruimen. Arbeidsproductiviteit heeft weinig tot niets te maken met werkdruk, met harder werken, met beter je best doen op je werk, met zweten, pezen, knallen. Arbeidsproductiviteit is niets anders dan de waarde van de productie per gewerkt uur. Daar komt geen zweet (meer) aan te pas. Ik illustreer het aan de hand van een voorbeeld.

De Afsluitdijk is aangelegd tussen 1927 en 1932 en wie hiervan de beelden bekijkt, ziet rijen kerels (met pet) die druk in de weer zijn met kruiwagens, scheppen en zandzakken. Tussen 2008 en 2013 werd de Tweede Maasvlakte aangelegd en wie hiervan beelden bekijkt ziet een paar (enorme) graafmachines die per hap van hun grijper tonnen zand verplaatsen. Ziehier: de groei van de arbeidsproductiviteit.

Wat is het verschil tussen de Afsluitdijk en de Tweede Maasvlakte? Veel mensen, weinig mensen. Nauwelijks machines, veel machines. Ongeschoolde arbeid, geschoolde arbeid. Eenvoudige technologie, complexe technologie. En niet te vergeten: zweet, geen zweet. Je kunt het zo zien: die paar mensen die op de Maasvlakte werkten, waren door het gereedschap veel machtiger en krachtiger dan de mensen die ploeterden in de blubber van (toen nog) de Zuiderzee.

In andere woorden: de groei van de arbeidsproductiviteit is het gevolg van:

1) een beter opgeleide beroepsbevolking (je moet zo’n graafmachine wel kunnen bedienen).

2) kapitaalintensiteit van de productie (een kruiwagen is aanmerkelijk goedkoper dan zo’n monstergraver).

3) technologie (die graafmachines zitten tjokvol uitvindingen die in de jaren dertig van de vorige eeuw nog niet waren gedaan).

Door een lekkere mix van geschoolde mensen, geld om spullen te kopen en bruikbare technologie groeit de productiekracht van een land, en met die productiekracht stijgt het inkomen.

In de jaren dertig van de vorige eeuw woonden mensen krap, hadden huishoudens geen wasmachines, stofzuigers, koelkasten. Er was geen tv, geen internet. Er waren boterhammen met tevredenheid. Auto’s en vliegtuigen waren alleen bereikbaar voor de rijke bovenlaag. Er was geen AOW, geen collectief zorgstelsel, er was nauwelijks sociale zekerheid. Waarom is dit anno 2019 radicaal anders? Door de groei van de arbeidsproductiviteit.

Arbeidsproductiviteit belangrijk? Ik dacht het wel.

Kan dat almaar doorgaan? De grens, als die er al is, is nog lang niet in zicht. Zolang we mensen maar (gepast) beter opleiden, kapitaal gebruiken om werkenden van steeds beter gereedschap te voorzien en investeren in het ontwikkelen van kennis en technologie.

De groei van de arbeidsproductiviteit vlakt al zo’n vijftien jaar af - en niet alleen in Nederland. Sinds deze week hebben we dan de ‘historische primeur’ van een daling in een hoogconjunctuur. Dat is een veeg teken (aan de wand, zou ik er bijna achteraan schrijven) voor onze welvaartsgroei.

Valt het tij te keren? Wis en waarachtig. De kern van de zaak is meer investeren in de kennis, kunde en vaardigheden van mensen, ongeacht hun startniveau. Niet alleen als ze klein zijn, maar ook als volwassen werkende. Economie is, als puntje bij paaltje komt, mensenwerk. De rest volgt vanzelf.

Frank Kalshoven is directeur van De Argumentenfabriek. Reageren? frank@argumentenfabriek.nl

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden