Column Koen Haegens

Ontspullen is het nieuwe afvallen

De grote vraag is hoe we de cyclus van kopen, amper gebruiken en weggooien kunnen doorbreken.

Van kunststof speelgoedhamers tot neplederen stoelrugleuningen: op het strand van Schiermonnikoog is de voorbije dagen een kilometerslang monument voor onze consumptiemaatschappij aangespoeld. ‘We moeten niet zeuren. Dit is wat wij kopen’, vertelde een vrijwillige schoonmaker tegen de verslaggever van deze krant.

Wilt u dit artikel liever beluisteren? Hieronder staat de door Blendle voorgelezen versie.

Terwijl hij samen met talloze anderen de Waddeneilanden ontdeed van alle over boord geslagen meuk, voerde ik thuis mijn eigen kleine oorlog tegen de rotzooi. ’s Avonds liepen mijn vriendin en ik warm met de nieuwe Netflix-serie van de Japanse opruimgoeroe Marie Kondo, Tidying up. Om de volgende ochtend enthousiast de auto vol te stouwen met boeken, kleren en uit de gratie geraakt speelgoed.

Minder spullen, dat betekent minder uitgaven, minder zorgen, minder milieuvervuiling en meer ruimte om te leven. Naar de file voor de kringloopwinkel te oordelen waren we niet de enigen die zo denken. Nederland is in de greep van opruimwoede. Dat heeft wat weg van een collectief reinigingsritueel. Zoals het vasten na carnaval, ruimen we massaal op na het consumptiefestijn van achtereenvolgens Black Friday, Sinterklaas, Kerstmis en Oud en Nieuw. Vroeger spraken mensen van consuminderen. Nu hebben we het over downsizing, tiny houses en minimalism. Want in het Engels klinkt het minder naar geitenwollensokken en drie gezinsleden die achter elkaar naar de wc gaan voordat de laatste doorspoelt.

Met die trend zijn we nog jarenlang zoet. Als we niet oppassen zelfs tot in de eeuwigheid. De consumptiemaatschappij en de pogingen tot downsizing zijn namelijk twee kanten van dezelfde medaille. Eerst moet de woning aan kant. Vervolgens kunnen we naar Ikea om zonder schuldgevoel nieuwe spullen in te slaan. Het heeft veel weg van de economische wet van Say, die stelt dat elk aanbod zijn eigen vraag creëert. Hoeveel vierkante meters een huis ook telt, het vult zich automatisch weer met rommel.

Inhoud uit de containers die van de MSC Zoe zijn gevallen en aangespoeld op de Waddenstranden zoals hier op Schiermonnikoog worden op allerlei manieren geborgen en gejut. Krukjes waren bij het publiek het meest in trek. Beeld Harry Cock / de Volkskrant

De grote vraag is hoe die cyclus van kopen, amper gebruiken en weggooien te doorbreken. Sommige mensen zweren bij een mentaliteitsomslag. We moeten onze aankopen niet behandelen als vluchtige gasten, maar als trouwe gezellen op onze levensreis. ‘Verwijlen bij de dingen’, om filosoof Martin Heidegger maar eens op te voeren op de economiepagina’s.

Persoonlijk zet ik liever in op een ouderwetse prijsprikkel. Van de ruwe variant zien we sinds 1 januari het begin. De belasting op consumptie, btw, gaat omhoog. Die op arbeid omlaag. Maar wie écht wil verhinderen dat de bijna-nieuwe smartphone of schoenen bij het vuilnis gaat, moet met meer komen. Waarom niet de btw voor reparaties naar 0 procent brengen, en tegelijkertijd het tarief voor nieuwe spullen verdubbelen?

Dat duwtje in de rug is even plat materialistisch als de op het strand van Schiermonnikoog aangespoelde troep. Maar zonder zo’n paardenmiddel verandert er niets. Dan blijft ontspullen het nieuwe diëten: de kilo’s die we na de jaarwisseling kwijtraken, vliegen er de rest van het jaar net zo hard weer aan.

Economieredacteur Koen Haegens werpt wekelijks een blik op de economische toekomst.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.