Opinie

Ontsnap aan de neoliberale nekklem, nu het nog kan

Twintig jaar lang heeft een neoliberale kaste een groot deel van de bevolking straal genegeerd.

De neoliberale politieke kaste houdt de Europese bevolking al decennialang gegijzeld. Beeld afp

Nu de Waalse deelregering onder zware druk akkoord is gegaan, lijkt de ratificatie van het CETA-verdrag tussen Europa en Canada een stapje dichterbij. Maar ook als het project niet alsnog in één van de vele nationale parlementen strandt, belooft dat niet meer dan een pyrrusoverwinning voor de apologeten van de vrijhandel te worden.

Daarvoor wordt de weerstand daartegen te breed gedeeld, ook in de landen die veel sneller 'ja' hadden gezegd. De suggestie dat hier tegenover 27 instemmende EU-lidstaten slechts een halve dwarsliggende lidstaat stond, is namelijk een grove vertekening van de maatschappelijke en electorale werkelijkheid - even vertekenend als een landslide in een districtenstelsel.

Het is voor buitenstaanders moeilijk te beoordelen, in hoeverre de Walen wezenlijke veranderingen ten goede hebben weten af te dwingen, maar de door de voorstanders als zeer schadelijk voor het aanzien van de EU én België voorgestelde vertraging, hebben die voorstanders sterk aan zichzelf te wijten: aan hun jarenlange voldongen-feiten-tactiek via de achterkamertjes in combinatie met het negeren van alle tegenstanders. Schade voor het aanzien van de EU én van België: in dat opzicht was de Waalse obstructie, heel ironisch, een koekje van eigen deeg.

In België hebben de 'linkse' Walen gebruikgemaakt van de mogelijkheid die de 'rechtse' Vlamingen hadden gecreëerd om, tegen de Waalse zin, hun eigen ideeën door te drijven. Decentralisatie van bevoegdheden ten koste van Brussel was vooral een Vlaams doel, waar de Walen meer voor de eenheidsstaat geporteerd zijn.

Het moest het voor de separatistische neoliberale N-VA mogelijk maken in het welvarende Vlaanderen niet langer met de afhankelijke Walen en hun politieke wensen rekening te hoeven houden. Op nationaal Belgisch niveau werd door haar toedoen in 2014 voor het eerst een regering geformeerd die voornamelijk op Vlaamse partijen leunde, zodat bij de samenstelling het gebruik van een Vlaams-Waals evenwicht werd genegeerd. De Walen, lang met het eenzijdige bezuinigingsbeleid van die regering-Michel getart, hebben nu teruggeslagen.

Op Europees niveau heeft zich eenzelfde vorm van politieke eenzijdigheid nu tegen de paradepaardjes daarvan gekeerd: CETA, en straks TTIP met de VS. Forse aanpassing is zeker bij TTIP noodzakelijk om te voorkomen dat het desbetreffende handelsverdrag in één van de vele nationale parlementen strandt.

In België hebben de 'linkse' Walen gebruikgemaakt van de mogelijkheid die de 'rechtse' Vlamingen hadden gecreëerd om, tegen de Waalse zin, hun eigen ideeën door te drijven Beeld epa

Dat betreft vooral het conflictbeslechtingsmechanisme. Zeker aanvankelijk, toen er nog een onversneden versie van ISDS in stond, hadden daarin zeer eenzijdig de belangen van grote bedrijven boven die van gewone burgers geprevaleerd. Net als in België betaalt ook Europa nu een prijs voor de rechtse onwil met de linkse bezwaren tegen deze projecten rekening te houden. Ook in Europa is twintig jaar lang door een neoliberale politieke kaste een groot deel van de bevolking straal genegeerd en het bedrijfsleven steeds op zijn wenken bediend.

De groeiende onvrede daarover keert zich inmiddels tegen Europa als geheel. De grootschalige privatisering, deregulering en flexibilisering van de afgelopen decennia, op Europees én nationaal niveau, is door de beleidsmakers altijd - tegen de achtergrond van de mondialisering - als wenselijk en onvermijdelijk gepresenteerd. Vrijhandelsverdragen als CETA en TTIP staan ten dienste van die wereldmarkt met open grenzen, die tevens als legitimatie voor buitensporige topsalarissen in het bedrijfsleven fungeert.

Geen wonder dat de talloze verliezers van die mondialisering op het gebied van baan- en inkomenszekerheid zich daartegen keren. Dat bovendien de goedverdienende winnaars van die mondialisering de verliezers inwrijven dat hun werkloosheid vooral gevolg is van persoonlijk falen (die daarmee conform de neoliberale dogmatiek van een maatschappelijk tot een individueel probleem wordt gereduceerd), en zij in de vorm van lagere uitkeringen nog een extra trap nakrijgen, heeft hun afkeer begrijpelijkerwijs vergroot.

In het directe verlengde daarvan ligt ook het sterk toegenomen wantrouwen jegens 'experts', omdat velen hunner geenszins onafhankelijke denkers zijn, maar regelmatig - als gevolg van de commercialisering van de wetenschap - mede op buitenuniversitaire geldstromen uit het bedrijfsleven teren, en dus ook deze heren dienen. Ideologisch bepaald groepsdenken binnen vooropgezette vastgeroeste kaders heeft velen daarbij sowieso voor de mogelijkheid van alternatieve zienswijzen blind gemaakt.

Als gevolg daarvan zijn talloze als objectief gepresenteerde 'feiten' in feite heel wat minder waardevrij, en worden in menig hooggeleerd stuk 'harde feiten' met heel wat minder harde interpretaties en voorspellingen vermengd.

Zeker de economische wetenschap heeft daarvan de afgelopen decennia frappante voorbeelden geleverd. Van alle economische 'experts' die - en dat zijn de meesten - de kredietcrisis van 2008 níét hebben zien aankomen en nu weer hoog met hun deskundigheid van de toren blazen, dienen alle met veel aplomb gebrachte voorspellingen over de grote zegeningen van CETA en TTIP versus de onvermijdelijke rampen als beide verdragen uiteindelijk toch niet worden geratificeerd, derhalve met de nodige scepsis te worden bezien.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.