Ontdoe rijkskunstbeleid van oordeel deskundigen en verdeel subsidies objectief

Verdeel subsidie op basis van objectieve criteria die rekening houden met de uitzonderlijke kunstmarkt.

Minister Bussemaker met kunstenaar Herman de Vries in het Nederlandse Paviljoen tijdens de opening van de Biennale Venetië, 2015. Beeld anp

Vertrekkend minister Bussemaker laat een interessante erfenis achter. Zij is de eerste minister van Cultuur die de aandacht heeft gevestigd op de belabberde inkomenspositie van kunstenaars. Al haar voorgangers hebben zich verscholen achter de mantra dat 'de overheid kunstbeleid voert en geen kunstenaarsbeleid'. Niet alleen is dat een kortzichtige opvatting, want hoe ontstaan die kunsten dan, maar ook in beleidsmatig opzicht is er veel reden om dat starre standpunt te verlaten.

Het kunstbeleid van de overheid zoals dat na 1945 is ontwikkeld, gaat volledig voorbij aan de bijzondere economische omstandigheden in deze sector. De kunstmarkt is de moeilijkste markt om te slagen, omdat kunstenaars die niet genoeg verdienen gewoon doorwerken en in hun levensonderhoud voorzien door bijbanen. Dit heeft een permanente prijsdruk tot gevolg, die kunstenaars ervaren als ze weer eens 'voor jou tien anderen' te horen krijgen.

Bovendien is de vraag naar kunst heel wispelturig (vandaag is er deze hype, morgen een andere) en is de koopbereidheid door de komst van het internet aanzienlijk gedaald (waarom zou je nog betalen als je het gratis van het net kunt trekken?).

De overheid is blind en doof voor deze verschijnselen en volhardt in een beleid dat de problemen in de kunst versterkt. Er wordt jaarlijks een budget beschikbaar gesteld, in 2017 zo'n 400 miljoen, waarvan de verdeling wordt overgelaten aan deskundigen. Deze experts willen zich doorgaans onderscheiden door bijzondere voorkeuren. Dat verklaart waarom de gesubsidieerde kunst in toenemende mate het domein van de culturele elite is geworden.

Pim van Klink is auteur van het boek De bijzondere economie van het kunstenaarschap (AUP, 2016). Beeld Harry Cock

Kunstenaars die een beroep willen doen op overheidsfinanciering, worden gedwongen plannen te maken die in de smaak vallen bij deze deskundigen. Hierdoor is een waterscheiding ontstaan tussen gesubsidieerde kunst voor een kleine groep ingewijden en kunst die toegankelijk is voor het publiek. Voor kunstenaars is deze keuze verwarrend. Het rijkskunstbeleid is op deze wijze een speeltuin voor een zelfverklaarde elite geworden.

Als de nieuwe minister van Cultuur een wezenlijke bijdrage aan het kunstklimaat in ons land wil leveren, zal dit langs de volgende twee beleidslijnen moeten gebeuren. Enerzijds zal het kunstbeleid ontdaan moeten worden van het deskundigenoordeel; subsidie moet verdeeld worden op basis van objectieve criteria die rekening houden met de uitzonderlijke marktomstandigheden.

Anderzijds zal de nieuwe minister serieus werk moeten maken van kunstenaarsbeleid waardoor er gelijke kansen ontstaan voor kunstenaars om hun eigen carrière te financieren.

Als basis voor dit kunstenaarsbeleid kan de in 2012 beëindigde Wet werk en inkomen kunstenaars heringevoerd worden. Deze wet verschafte kunstenaars die aan bepaalde criteria voldeden een uitkering van 70 procent van het bijstandsniveau, met de mogelijkheid om tot 125 procent bij te verdienen zonder korting.

Evaluatie van deze wet in 2012 toon-de aan dat 83 procent van de deelnemers op deze wijze een gezonde praktijk wist op te bouwen. Naast deze basisregeling verdient het aanbeveling de werking van het auteursrecht in de digitale omgeving te versterken. Nederland loopt sterk achter op dit gebied en de kunstenaars betalen daarvoor de rekening. Maar de uitzonderlijk moeilijke marktomstandigheden vragen om een verdergaande aanpak.

Overwogen kan worden om een speciaal agentschap in het leven te roepen om beleid te ontwikkelen en uit te voeren om de kunstmarkt beter te laten functioneren. Daarbij is onder meer te denken aan allianties met grote ict-bedrijven om private financieringsbronnen voor kunstenaars te creëren.

De keuze is aan de nieuwe minister van Cultuur. Wordt het passen op een winkel voor geprivilegieerden of wordt er een nieuwe omgeving geschapen die zowel voor de makers als voor het publiek kansrijk en inspirerend is?

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden