DE WEEK VAN DE HOOFDREDACTEURPIETER KLOK

Ontdaan van hun context leken mijn uitspraken over het RIVM ineens iets anders te betekenen

Pieter KlokBeeld de Volkskrant

Een van de grote nadelen van de onlinewereld is dat uitspraken en artikelen van hun context worden ontdaan en opnieuw worden verspreid, waardoor woorden ineens een andere betekenis krijgen.

Het overkwam me deze week toen het collectief containmentnu.nl een oud radio-interview – of althans fragmenten daaruit – opnieuw onder de aandacht bracht om aan te tonen dat de Volkskrant kritiekloos achter het RIVM aanloopt. ‘Hoofdredacteur van de pravda’ was een van de vriendelijker kwalificaties die ik voor de voeten kreeg geworpen. Lezers stuurden bezorgde mails met de vraag of ik soms was vergeten dat de belangrijkste taak van de journalistiek het controleren van de macht is. De meeste van deze lezers waren sowieso al van mening dat de krant te weinig ruimte bood aan RIVM-critici als Maurice de Hond, Willem Engel en – aan de andere kant van het spectrum – Bert Slagter, en zagen hun mening in het interview bevestigd. 

‘Je moet niet van iedereen verwachten dat ze zelf een oordeel hierover kunnen vellen’, had ik gezegd en: ‘Laten we ons op andere dingen richten dan discussiëren.’ Twee uitspraken die volstrekt in tegenspraak lijken met wat we bij de Volkskrant doen. 

Het interview dateerde van 19 maart. De lockdown was net van kracht, de zenuwen in de samenleving waren zeer gespannen en op televisie pleitte viroloog Ab Osterhaus voor een nog strengere lockdown, naar Belgisch of Frans voorbeeld. Ik vond het merkwaardig dat hij dat zomaar onweersproken kon doen. Als de gemoederen in de samenleving zo hoog oplopen, zou je als medium moeten proberen experts met elkaar in gesprek te brengen, vond ik, om te voorkomen dat een welles-nietesspel ontstaat waarvan de kijker of lezer niets wijzer wordt. De gemiddelde kijker kan niet beoordelen hoe hij de meningen van alle experts moet wegen – ik niet, althans. Bij de krant proberen we daarom continu alle zienswijzen op het virus onder de loep te nemen, zin en onzin van elkaar te onderscheiden, om vervolgens op te schrijven wat de consensus is op basis van de op dat moment beschikbare kennis.

Ook vond ik dat wetenschappers in tijden van crisis moeten proberen om samen dichter bij de waarheid te komen door met elkaar in gesprek te gaan, in plaats van elkaar publiekelijk de maat te nemen. Dat was overigens een maatschappelijke opvatting, geen journalistieke opvatting, al had ik me moeten realiseren dat dat wel zo zou kunnen worden uitgelegd.

Het nadeel van radio is dat je in de hitte van het gesprek niet altijd direct de juiste woorden kiest. Het nadeel van internet is dat deze woorden vervolgens wel eindeloos worden teruggeluisterd, waardoor er te veel gewicht aan wordt gegeven.

We wisten ook toen al dat het RIVM per definitie veel fouten maakte, omdat er eenvoudigweg te weinig over het virus bekend was om te weten wat het goede was, maar het leek mij niet verstandig om het oordeel van het RIVM dan maar direct bij het vuil te zetten en de bevolking te laten oordelen wat het verstandigst was om te doen. We hadden op dat moment als samenleving geen andere keuze dan het RIVM te vertrouwen, vond ik, en ervan uit te gaan dat het instituut zijn uiterste best deed het virus te doorgronden en de adviezen dus voorlopig te respecteren. Wederom geen journalistieke opvatting, maar een opvatting als burger.

De voorpagina van de Volkskrant op 12 maart.Beeld RV

Dit alles wil natuurlijk niet zeggen dat wij als krant het RIVM niet kritisch moeten volgen. Dat hebben we ook gedaan met voorpaginakoppen als ‘Doen we wel genoeg?’, ‘Geen lockdown, maar testen’, ‘Is het te vroeg om de maatregelen te versoepelen?’, met stukken van onze correspondenten uit China, Italië en Zuid-Korea die kritisch waren over de Nederlandse aanpak, maar ook met interviews met denkers als Marli Huijer en medisch ethicus Erwin Kompanje. We vragen ons elke dag af of het door het RIVM ingefluisterde beleid wel het juiste is en dat zullen we ook de komende tijd blijven doen.

‘Nu begrijpt hij ook eens hoe politici zich voelen’, zei de vrouw van een collega. ‘Die lopen voortdurend het risico dat hun woorden uit de context worden getrokken en verkeerd worden begrepen. Dat is precies de reden dat ze zich tegenwoordig laten omringen door een leger aan woordvoerders.’ Ik hoop het voorlopig nog zonder te kunnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden