Column Bert Wagendorp

Ons zicht op de werkelijkheid wordt vaak pas achteraf helder – stukje bij beetje, en zelden helemaal

De grote geschiedenis ontvouwt zich meestal langzaam en geleidelijk, en vaak zie je pas achteraf dat je getuige – of in elk geval tijdgenoot – was van ontwikkelingen die in de loop van de jaren erna worden ingevuld met details, feiten en achtergronden. Je denkt: waarom ben ik me er niet eerder van bewust geweest dat ik erbij was, dat ik elke dag stukken in de krant las, zonder werkelijk te beseffen welk drama zich voor mijn ogen afspeelde? Hoe kwam het dat ik niet zag waartoe het zou leiden – de uitkomst was achteraf bezien toch onvermijdelijk? Het antwoord op die vraag luidt: we zien de werkelijkheid maar voor een klein deel en met een grote achterstand in kennis die pas veel later wordt goedgemaakt, stukje bij beetje, en zelden helemaal. Bovendien kan niemand in de toekomst kijken.

Woensdag verscheen in The New York Times een anoniem stuk van iemand die werkzaam is in de hogere echelons van het Witte Huis. Er stond in dat zich rond de president een groep mensen bevindt die zich verzet, die zijn plannen traineert. De zoektocht naar de Deep Throat concentreert zich rond het weinig gebruikte woord ‘lodestar’ (poolster) in de tekst: de enige in Trumps omgeving die regelmatig ‘lodestar’ zegt, is vice-president Pence. Maar dat kan natuurlijk een truc van de klokkenluider zijn.

De opiniebijdrage verscheen rond het tijdstip waarop ook de eerste voorpublicaties en gelekte passages uit Fear: Trump in the White House van journalist Bob Woodward naar buiten kwamen. Woodward – een legende sinds het Watergate-schandaal in 1974 president Nixon ten val bracht – sprak met talloze anonieme bronnen rond de president. Het meest kernachtige woord in het boek is ‘Crazytown’ – de door Woodward aan Trumps chief of staff John Kelly toegeschreven typering van het Witte Huis (Kelly ontkent).

Trump komt in Fear naar voren als een ‘fucking moron’ en leugenaar, een narcist, een kinderlijke mafkees, een aan woede-uitbarstingen onderhevige bullebak, een man die van het ene op het andere moment van mening verandert, een machtswellusteling en een paranoïde neuroot. Hij is volstrekt amoreel en principeloos, lijdt aan ziekelijke zelfoverschatting en vertoont ondemocratische trekken. Geen kwalificaties die je graag gebruikt ziet worden over een man die machtig genoeg is om ook jouw leven ernstig te beïnvloeden.

Woodward kan het natuurlijk allemaal hebben verzonnen, maar dat is, gezien zijn grote reputatie, buitengewoon onwaarschijnlijk. In zijn boek wordt de werkelijkheid zoals we die al een tijdje vermoedden, onderbouwd en van getuigen voorzien: de Verenigde Staten en de wereld zitten opgescheept met een levensgevaarlijke idioot, die volstrekt ongeschikt is voor het vak dat hij beoefent: machtigste man ter wereld.

Ik moest de afgelopen dagen weer denken aan wat Hillary Clinton zei, in de weken voor de presidentsverkiezingen van 2016: ‘I’m the last thing standing between you and Armageddon’; die woorden waren wellicht toch minder pathetisch dan ze destijds klonken.

We weten nog altijd niet waarvan we getuige zijn, waar het heengaat met het presidentschap van Donald Trump. De laatste president die, zeker in de slotfase van zijn termijn, als half krankzinnig werd beschouwd, was Richard Nixon, POTUS van 1969 tot 1974. Over de kwestie die hem ten val bracht, Watergate, zijn sinds Woodwards en Bernsteins All The President’s Men honderden boeken geschreven, waaronder journalistieke en historische reconstructies, (auto)biografieën van betrokkenen en politieke analyses. Dankzij Trump heeft Watergate weer aan actualiteit gewonnen. Ook in 2018, 45 jaar later, komen er nieuwe boeken over uit: pogingen om de werkelijkheid van toen te duiden, aan te vullen, te begrijpen – of om parallellen te trekken en inzicht te verschaffen in wat er nú aan de hand is.

Het zal nog even duren voor we de volledige impact kennen van Trumps presidentschap, en nog veel langer voor we weten wat er zich precies heeft afgespeeld gedurende zijn jaren aan de macht. Maar het staat vast dat zich een grote en historische tragedie afspeelt, met een ongewisse afloop waarvan je alleen maar kunt hopen dat hij zal meevallen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.