Opinie

Ons onderwijssysteem veroorzaakt leesachterstand

Laaggeletterdheid wordt onderschat door het ministerie van Onderwijs, volgens de Rekenkamer. Het aantal laaggeletterden neemt toe. Geweldig dat dit probleem weer eens onder de aandacht wordt gebracht, maar er speelt meer. We vergeten dat de grootste producent van laaggeletterdheid ons eigen onderwijssysteem is.

null Beeld anp
Beeld anp

En dat is al jaren het geval. Het gaat erom dat ongeveer 25 procent van de kinderen de basisschool verlaat met leesachterstand. Dat ligt niet aan de kinderen en niet aan de leerkrachten, maar aan de beleidsmaatregelen die het basisonderwijs structureren. Er zijn drie belangrijke maatregelen die de tijd beperken die kinderen krijgen om te leren lezen: de datum om van groep 2 naar groep 3 te gaan, het beperken van de mogelijkheid om te blijven zitten en het principe van adaptief leren.

De datum om van groep 2 naar groep 3 te gaan, is sinds 2005 verschoven van 1 oktober naar 1 januari. Voor 2005 gingen kinderen geboren vóór 1 oktober door naar groep 3. Nu gaan kinderen door die geboren zijn vóór 1 januari. Dit betekent dat de 'oude leerlingen' van vroeger, geboren tussen 1 oktober en 1 januari, nu 'jonge leerlingen' zijn geworden en niet 8,5 jaar over de basisschool doen - zoals tot 2005 het geval was - maar 7,5 jaar. Globaal gesproken doet iets minder dan de helft van een klas nu een jaar korter over de basisschool.

In principe blijven kinderen ook niet meer zitten. Dat kan nog wel, maar alleen bij hoge uitzondering, slechts 1 procent van de hele school overkomt dit. Kinderen gaan ieder jaar over naar de volgende groep, ook als ze niet voldoende op niveau zijn met lezen en schrijven. In zo'n geval hebben we een ander concept voor handen, namelijk adaptief leren, oftewel de leerling gaat over naar de volgende groep, maar leert daar op zijn of haar eigen niveau. Zo kan het gebeuren dat een leerling uit groep 8 op het niveau van groep 6 leest en in het laatste jaar van het basisonderwijs een leesachterstand van twee jaar of meer heeft.

Kinderen met een grote leerachterstand hoeven niet deel te nemen aan de Citotoets of een andere eindtoets. Zij gaan naar het praktijkonderwijs. Maar lezen en schrijven moet je onderhouden, anders zakt het weg. Het niet begrijpen van de lesstof is voor vmbo-leerlingen vaak een belangrijke reden om te spijbelen en is een stap op weg naar schooluitval. Als de leerlingen vervolgens 15 jaar of ouder zijn, gelden ze als laaggeletterd en kunnen ze op de wachtlijst voor een cursus om weer te leren lezen.

Edien Bartels werkte als antropoloog aan de Vrije Universiteit (VU).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden