VerslaggeverscolumnToine Heijmans in VRAGENDER EN MARIËNVELDE

Ongevraagd langs bij de boeren die ongevraagd bij Rob Jetten op bezoek gingen

Vier boeren trokken onaangekondigd naar Rob Jetten, die ziek thuis was, een ongehoorde actie, en een maand later ga ik onaangekondigd langs hun boerderijen. Begrijpen ze wel. Henk kwam met het idee, Tim, Rutger en Thijs gingen mee, maar niet voordat een koe was afgekalfd. Daarom kwamen ze zo laat in de avond naar het huis van een politicus, ‘eerder was beter geweest’.

Waarschuwing aan Henks gevel.Beeld Toine Heijmans

Gegrom van een trekker gaat Tim vooruit, ‘ja, dat is ’m’ zegt Barbara, ze draagt roze klompen, en of ik een kop koffie wil. Barbara en Tim Krabben bestieren samen de maatschap. ‘Groot bedrijf’, zeg ik, ‘veel werk’, zegt Tim.

Hij is de negende generatie op deze plek. Tims vader had honderd fokzeugen, nu staan er twaalfhonderd en ze verdienen er hetzelfde mee – dat is wat er met de agrariërs gebeurde in Nederland. In één generatie een schaalslag (‘in overleg met de bank’) die niet bij te benen is. ‘Na het eten gewoon door, en dan nog is het werk niet af.’

Liever hadden ze een klein gezinsbedrijf, maar daar zijn de prijzen niet naar. Schaal is alles en daar krijgen ze regels voor terug die haaks staan op andere regels, en Barbara vertelt hoe de luchtwassers met zwavelzuur werken, of dat soms goed is voor het milieu, en hoe de ammoniak zich ophoopt in de stallen met een voorgeschreven dichte vloer. Het vrije boerenleven ingesnoerd, maar nog niet in hun gedachten. Tim: ‘Wat we nodig hebben is een stip op de horizon.’ Barbara: ‘Het is hele dagen rechtop in de wind.’

Het is een goed gesprek aan de tot keukentafel omgebouwde kabelhaspel, maar gaandeweg sluipt verbetenheid in hun woorden, alsof ze niet meer onbekommerd over boeren kunnen praten. Barbara’s ogen knijpen dan. Zijn jullie niet te radicaal, vraag ik, en ze vertellen dat Farmers Defence Force net als Ajax z’n hooligans heeft, en daar horen ze niet bij, ‘het zijn allemaal boerenjongens’, zegt Barbara, ‘allemaal zoals wij’. Een politicus thuis opzoeken is ver over de grens, zeg ik, en Barbara vertelt dat ze dat niet in de gaten hadden: ‘wij zijn daar te naïef voor, wij hebben de deur altijd los’. Tim: ‘Ik zie het niet als een probleem. Maar je krijgt meteen een stempel.’

Ik moet begrijpen dat het z’n redenen heeft, het inrijden van de deur van een provinciehuis, doodskisten met namen van politici erop, het lomp blokkeren van snelwegen. ‘Of het werkt is een tweede’, zegt Tim, ‘maar ik wil de strijd niet opgeven. Elke keer denk ik: het heeft geen zin, maar als ik niet ga voelt dat slecht.’ Barbara knijpt haar ogen: ‘Niets doen is al verloren.’ En ze voorspelt ‘echt harde’ acties.

De herfst wijkt al, de bomen bijna leeg, hun stammen werpen schaduwen over de Achterhoek. Zieuwent, Lievelde, Vragender – wat de boeren betreft kom ik van de andere kant van de kloof. Maar hun deur is los. Henk heeft vijfendertigduizend konijnen achter z’n huis, waar hij woont met Elizete, zijn Braziliaanse vrouw, en dochter Emilly. Daarnaast het gezin van zijn broer, en daarnaast zijn moeder van 88, die schrok van de woede die het huisbezoek aan Rob Jetten losmaakte.

Ongevraagd op bezoek bij Rob Jetten.Beeld Rutger van Lier

Heeft Henk spijt? ‘Achteraf gezien hadden we het eerst moeten vragen.’ Hij lacht erbij.

Later stuurde Henk een mailtje naar Rob (‘nu de rust is wedergekeerd in Nederland en in mijn hoofd, schrijf ik deze mail aan u’) waarin hij hem uitnodigt voor een werkbezoek aan zijn duurzame bedrijf: helofytenfilter, zonnepanelen, bodemwisselaar, warmtepomp, ‘nog even en we zijn van het gas af’. Jetten nam de uitnodiging binnen het uur vriendelijk aan. ‘Had ik dat maar geweten’, zegt Henk, ‘dan had ik hem eerder een mailtje geschreven.’

Drie keer kreeg hij dierenactivisten op zijn erf, het maakt hem emotioneel. Maar langsgaan bij Rob Jetten was anders, zegt hij, dat was goedbedoeld.

Ook Henk ziet hoe de spanning zich opbouwt in de boerenappgroepen en voorspelt ‘ontwrichtende’ acties. Heeft dat nut? ‘Je gaat door, je geeft niet op, ook al is er het risico van een slecht imago.’ Hij laat een filmpje zien van een achteruitracende trekker in Den Haag, ja, zeg ik, die had een kind kunnen doodrijden. Henk keurt het af maar ‘ik begrijp de frustratie’.

De boeren maakten een stikstofplan maar de minister deed er niets mee, dat is zijn woede. De boeren moeten weg voor een miljoen nieuwe huizen, luchtvaart, asfalt – ‘grijze stikstof’ die hun groene vervangt, ‘dat is het achterliggende plan en ze zijn er niet eerlijk over, ze willen van Nederland één grote stad maken’.

Henk Oonk, klaar voor een nieuwe actie.Beeld Toine Heijmans

Als Henk tien jaar in de toekomst kijkt ziet hij kweekvlees. Dan maken ze melk uit gras. En hij citeert Darwin: ‘Niet de sterksten overwinnen, maar degenen die zich aanpassen.’

Zo rijd ik van zijn erf, zonder antwoord op de vraag waarom sommige boeren radicaliseren en veel andere niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden