OpinieTrauma

Ongepast gebruik van de term trauma leidt tot verwatering van het begrip

Het begrip trauma wordt te pas en te onpas gebruikt en dat moet stoppen, betoogt Jan Derksen.

Trevor met PTSS en zijn hulphond in de supermarkt. De hond zorgt dat passanten afstand houden. Beeld Marcel van den Bergh
Trevor met PTSS en zijn hulphond in de supermarkt. De hond zorgt dat passanten afstand houden.Beeld Marcel van den Bergh

Econoom Heleen Mees doet er in haar column ook aan mee: ‘Het is een traumatisch decennium geweest.’ Niet alleen zij schrijft over trauma’s, velen met haar nemen het woord trauma in de mond of typen het op hun blogs en e-mails.

Ik mag hopen dat we dit in 2021 minder gaan doen omdat het meestal niet over trauma’s gaat en het ongepaste gebruik van de term leidt tot verwatering van dit begrip. Dan hebben we het nog niet over de slachtoffers: bij elk trauma horen slachtoffers. Bij de verwatering van het begrip dopen we ten onrechte veel mensen tot slachtoffer en stimuleren we de toch al imposante slachtoffercultuur waarin we leven.

Slachtofferschap

Slachtofferschap leidt gemakkelijk tot passiviteit en verlies van actieve vaardigheden om het leven op te pakken. Denk bij trauma aan de herkomst van de term: een oorlogstrauma. Wanneer spreken we van een traumatische ervaring? Bij een echt trauma word je blootgesteld aan een feitelijke of dreigende dood, ernstige verwonding of seksueel geweld. Vervolgens herstellen de meeste mensen van een trauma zonder dat ze ooit een diagnose posttraumatische stressstoornis (PTSS)) opgeplakt krijgen.

Er is een tijd geweest dat we vanuit de GGZ vonden dat de hulpverleners zich moesten melden zodra ergens sprake kon zijn van een traumatische ervaring, bijvoorbeeld bij wat de politie meemaakte, de brandweer of de ambulancebroeders. Dit bleek gelukkig al snel een heel slecht idee te zijn en een volstrekte onderschatting van het zelfherstel van mensen die dit meemaken.

Vietnamveteranen

In de DSM, de bijbel van de psychiatrische classificatie, werd de diagnose PTSS begin jaren ’80, op voorspraak van de psychiaters en psychologen die de Vietnamveteranen behandelden, opgenomen. En zoals het gaat met DSM-etiketten worden ze helaas snel onderdeel van onze cultuur en gaan veel mensen er zelf mee aan de haal.

Gelukkig is de DSM op zijn retour, nu is het de beurt onze cultuur en ons taalgebruik te reinigen: verlos ons van het overdadig gebruik van de term trauma en daarmee van het in stand houden van een ongewenste slachtofferschap in onze cultuur. We kunnen veel meer aan dan met het dagelijks gebruik van het traumabegrip wordt gedacht en gestimuleerd.

Jan Derksen is klinisch psycholoog.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden