OPINIEPANELAMERIKAANSE VERKIEZINGEN

‘Ongelukkige uitspraken passen bij Joe Biden als Jip bij Janneke’

Wie als zwarte Amerikaan twijfelt tussen Joe Biden en president Trump is ‘niet echt zwart’. Bidens opmerking was onhandig en onaangenaam, maar wierp de Democratische presidentskandidaat niet terecht deze vraag op?

Aanhangers van Joe Biden staan in de rij om de voormalige vicepresident te horen spreken tijdens een bijeenkomst op de Renaissance High School in Detroit, Michigan.Beeld AFP

Maarten Zwiers (universitair docent geschiedenis en American studies aan de Rijksuniversiteit Groningen): ‘Biden had hem in ieder geval niet zo moeten stellen. Je kunt prima uitleggen waarom jouw plannen beter zijn voor zwarte Amerikanen dan het beleid van Trump. Maar de woorden die Biden gebruikte zijn neerbuigend en getuigen van een zekere arrogantie – het idee dat zwarte kiezers wel op Democraten stemmen, want ze hebben geen andere optie. Deze vanzelfsprekendheid valt niet goed bij zwarte Amerikanen en dat is logisch als je iets weet van de geschiedenis van burgerrechten in de VS. Het stemrecht is lange tijd helemaal niet vanzelfsprekend geweest voor zwarte Amerikanen. Door zijn uitspraak komt Biden over als een politicus die ongevoelig is voor deze geschiedenis en die een blinde vlek lijkt te hebben voor zijn eigen witte privilege.’

Lars Duursma (communicatie-expert, voerde campagne voor Obama in 2008 en 2012): ‘Zoals wel vaker bij communicatie, telt vooral wie dit heeft gezegd. Had Barack of Michelle Obama het gezegd, dan was de situatie al anders geweest. Vergelijk het met comedy: een Joodse cabaretier mag nét wat hardere grappen maken over de Joodse gemeenschap dan iemand met een andere achtergrond. Als politicus is het sowieso niet handig de stem van bepaalde groepen als vanzelfsprekend te beschouwen: ook die zul je echt nog voor je moeten winnen. Ongelukkige uitspraken passen bij Biden als Jip bij Janneke. Zijn ongedwongen, ongeregisseerde karakter is al een halve eeuw zijn handelsmerk. De vraag is of dit écht aan hem blijft plakken.’

Koen Petersen (politicoloog en amerikanist): ‘Bidens reactie past erg bij de identity politics-strategie van Hillary Clinton, waarmee zij in 2016 de verkiezingen verloor. Namelijk: als je tot een geslachtofferde minderheid behoort móet je Democratisch stemmen, anders ben je een verrader van jouw groep. Biden eist hiermee in feite dat zwarte kiezers hun denken uitschakelen. Dat getuigt niet van veel respect en heeft tot heftige reacties geleid. Jonge zwarte kiezers zijn zelfbewuster en minder traditioneel dan hun ouders en grootouders. Het laatste waarop zij zitten te wachten is een oude blanke man die hun gaat vertellen op wie zij moeten stemmen. Vooral als die man als senator anti-misdaadwetten heeft gesteund waardoor een groot deel van hun gemeenschap op enig moment achter de tralies is beland. Of complimenteus sprak over racistische oud-senatoren met wie hij zo prettig samenwerkte. Zwarte kiezers kunnen uitwijken naar Trump, die hen de afgelopen jaren van goede werkgelegenheid voorzag. Of teleurgesteld niet naar de stembus gaan, en zo Bidens kansen verkleinen.‘

Bianca Pander (amerikanist en partner bij campagnebureau BKB): ‘Dit gaan we nog vaak zien, opa Joe die niet helemaal de juiste toon weet te vinden, sterker nog een heel gevoelige snaar raakt. Joe Biden is een gezellige folksy flapuit, die nog niet helemaal door heeft dat we in andere tijden leven. Waar je toch wat bewuster je woorden moet kiezen. Als campagneleider zou ik mij zorgen maken. Biden is niet helemaal in touch met de jongere generaties, of het nou jonge zwarte, latino of welke andere dan ook zijn. De Democraten moeten snel zorgen dat Biden beter communiceert met de volgende generaties. Of meer bekende mensen vinden die wel kunnen uitleggen waarom Biden toch ook hun stem verdient.’

Bidens uitglijder volgde op de vraag of hij een zwarte vrouw als running mate overweegt. Volgens ingewijden zou Biden gecharmeerd zijn van gouverneur Gretchen Whitmer (Michigan) en senator Amy Klobuchar (Minnesota). Maar zou ‘blunderende Joe’ niet beter kunnen kiezen voor de zwarte senator Kamala Harris of zelfs Michelle Obama?

Koen Petersen: ‘Een running mate moet traditioneel zorgen voor balans: bijvoorbeeld een oude kandidaat kiest een jonge running mate. Andere afwegingen zijn onder meer blank versus gekleurd, stad versus platteland, man versus vrouw, progressief versus conservatief,  et cetera. Maar omdat Biden oud en fragiel is en mogelijk niet de eindstreep haalt tot de volgende verkiezingen, is het nu extra belangrijk dat hij een running mate kiest die probleemloos het presidentschap kan overnemen. Daar moeten kiezers vooral vertrouwen in hebben. En dan heeft een gouverneur betere papieren dan een senator. Overigens beïnvloedt een running mate zelden op positieve manier de uitslag van verkiezingen. De enge uitzondering was de Texaanse senator Lyndon B. Johnson als running mate van John F. Kennedy. Die maakte een doorslaggevend verschil omdat hij wist hoe de Democraten de verkiezingen in Texas konden stelen, en daarmee het Witte Huis veroveren.’

Bianca Pander: Michelle Obama is natuurlijk een fantastisch mens en zou echt een goede politica kunnen zijn, maar hebben we echt een volgende politieke dynastie nodig? Los van het feit dat zij eigenlijk helemaal niet de politiek in wil? Ik denk dat het kamp van Biden beter kan kiezen voor Kamala Harris. Of vanuit electoraal oogpunt misschien toch nog beter voor Stacy Abrams, die uit Georgia komt en ook beter ligt bij de wat meer activistische kant van de Democratische achterban. In ieder geval iemand die nieuwe groepen kan enthousiasmeren.’

Maarten Zwiers: ‘Michelle Obama is tot nu toe behoorlijk duidelijk geweest dat ze geen intentie heeft om de politiek in te gaan maar wie weet, misschien komt ze daar nog op terug. Kamala Harris of Stacey Abrams uit Georgia zijn goede kandidaten om zwarte kiezers aan te spreken, vooral in belangrijke steden zoals Detroit en Philadelphia. Whitmer en Klobuchar worden inderdaad ook genoemd, om staten in de Rust Belt en vrouwen in de suburbs in het Democratische kamp te krijgen. En laten we Elizabeth Warren niet vergeten. In de afgelopen maanden zijn zowel Biden als Warren op belangrijke beleidspunten dichter naar elkaar toe gegroeid. Bidens ‘You ain’t black’-uitspraak kan echter de kansen van een zwarte vrouw als beoogde vice-president vergroten ten koste van Warren.’

Lars Duursma: ‘De vraag is in hoeverre senator Kamala Harris, wier ouders roots hebben in India en Jamaica, werkelijk waardevol kan zijn bij het overhalen van de Afro-Amerikaanse kiezers. Michelle Obama heeft herhaaldelijk laten weten geen interesse te hebben in een politieke carrière en is door haar gebrek aan politieke ervaring ook geen geloofwaardige kandidaat voor het vice-presidentschap. Aangezien Biden 82 jaar zou zijn aan het einde van zijn eventuele presidentschap, is het dit jaar extra belangrijk om iemand te kiezen die het roer kan overnemen, of bij volgende verkiezingen een goede presidentskandidaat zou zijn. Al zullen electorale overwegingen – welke kandidaat kan nét 1 à 2 staten extra binnenhalen – ongetwijfeld de doorslag geven.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden