Column Arie Elshout

Ongeacht het verraad in het stemhokje: de sociaal-democratie, dat ben ikzelf. In alle weerbarstigheid

Wim Kok

Weemoed voelde ik toen ik in de krant las over de herdenkingsbijeenkomst voor Wim Kok. Nederland nam afscheid van een premier maar ook van een sociaal-democraat. Dat laatste deed me meer dan verwacht. Het haalde in mij een sentiment naar boven dat in de loop der jaren was weggezakt.

Ik was weer het kind van landarbeiders in de Haarlemmermeer. Die ‘rooien van Elshout’ streden tegen de boeren om hun rechten, stemden PvdA, lazen Het Vrije Volk, luisterden naar de Vara. Ik kreeg mijn vaders naam, hij was in het dorp grote Aai, ik kleine Aai. We hadden het niet slecht. Toen hij overleed - hij was 46, ik 11 – sloeg de armoede toe. Mijn moeder nam ‘werkhuizen’ en moest het geld bijeenschrapen, toch was er met Sinterklaas een cadeau. Met de komst van een nieuwe man, waren de zorgen voorbij.

Ondertussen vergrootte ik mijn wereld. Stilletjes, in de schoolbanken of op de divan. Ik las over verre landen en voorbije tijden. Ik mocht naar de mulo, mijn moeder vond dat heel wat, haar zoon ging ‘doorleren’. Daarna volgden de havo en de mo-studie geschiedenis. Ik werd leraar en ten slotte journalist bij een grote krant. Het klassieke sociaal-democratische emancipatie- en verheffingsverhaal.

Als ik er weer even bij stil sta, zoals deze week, en denk aan mijn sociaal-democratische familie, voel ik warmte en trots, maar ook schaamte en zelfs schuld. Terwijl ik door zwagers werd uitgelachen om mijn zachte, bleke ‘kantoorhandjes’, kwam ik terecht tussen hogeropgeleiden en betergesitueerden. Ik leerde nog voor het kraaien van de haan mijn bescheiden herkomst te verloochenen. Ik werd extreem gevoelig voor standsverschillen en allergisch voor neerbuigend gedrag. Als Jan Blokker hatelijk schreef over ‘mulo-klanten’ deed dat pijn. Ik dacht: flikker op, man. Toch liet ik voor alle zekerheid niemand te dichtbij komen.

Gaandeweg sleet het, maar het verdwijnt nooit helemaal. De vanzelfsprekendheid waarmee anderen zich bewegen in hogere kringen of zich de beste achten voor de hoogste banen – ik heb dat nooit. Het gevoel buitenstaander te zijn, slaat soms zomaar toe.

Ik herken het ook bij Marokkaans-Nederlandse jongeren. Het opklimmen vanaf de onderste treden op de maatschappelijke ladder, het bewegen tussen verschillende werelden, de onzekerheid daarover die zich in je nestelt – veel van dit alles delen migrantenkinderen met arbeiderskinderen. Als ik erover lees wil ik roepen: geef nooit op, klauw je naar boven. Het is de sociaal-democraat in mij.

Alleen stopte ik met het stemmen op de PvdA na een 25-jarig lidmaatschap. Ik werd conservatiever, ergerde me aan het betweterige moralisme van een deel van de achterban, het tegenwerken van de meer pragmatische leiders, het wegkijken van multiculturele problemen, het verwaarlozen van de oude arbeidersaanhang. Ik ben niet de enige wegloper, in heel Europa haken kiezers af.

Dat schrijnt. Ondanks alles. Want: de sociaal-democratie, dat ben ikzelf. In alle weerbarstigheid. Er was het stille verraad van mijn dierbaren die ik wegstopte, in het stemhokje werd ik een afvallige, maar het geloof van mijn voorvaderen zit er nog van binnen, besefte ik bij het lezen in de krant over Kok. En al helemaal toen ik in de tv-rubriek las dat Rotterdammers die op een populistische partij stemmen, altijd in hun stad hebben gewoond en waarschijnlijk vroeger PvdA waren, werden weggezet als een ‘stuiptrekking’. Ik zeg weer, nu luid: flikker op.

Voor zijn dood kocht mijn vader bij V&D voor 60 gulden een horloge, onwetend hoe weinig tijd hem nog gegeven was. Dit klokje draag ik al vijftig jaar. Als ik ergens op de wereld een hotelkamer verlaat, voel ik aan mijn pols of ik het niet vergeet. Altijd laat ik het repareren, het laatst bij een bonkige Rus in Brooklyn. Het moet blijven tikken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.