Onduidelijke criteria basisschool eindtoets leiden tot ongelijke kansen voor leerlingen

Beeld de Volkskrant

Buiten lokte de vroege zomer, op de terrassen tinkelden de glazen, maar binnen zaten afgelopen week zo’n 180.000 achtstegroepers te zweten op de eindtoets, die van het CITO of een andere. ‘Maak je maar geen zorgen hoor lieverd’, moeten veel ouders ’s ochtends hebben gezegd. ‘Geeft niks als je wat foutjes maakt.’

Tegenwoordig is dat niet meer een nerveuze bezweringsformule. Tot vier jaar geleden hing de toekomst van je kind inderdaad goeddeels af van die vermaledijde toets, nu hebben de leerlingen het advies van de leerkracht al op zak. Voor sommigen een gelukje, voor anderen pech.

De toets dient om het oordeel van de leerkracht te bevestigen. Of te ontkrachten natuurlijk, maar dat is moeilijker. Van de kinderen die boven verwachting scoren lukte het vorig jaar maar een op de vijf om het advies omhoog te krijgen. Kinderen die slechter scoren dan de leerkracht verwachtte, kunnen wél naar de school van hun voorkeur. Vandaar dat veel gymnasiumdirecteuren klagen dat ze leerlingen krijgen die het niveau niet aankunnen, maar van wie de ouders een gymnasiumadvies in de wacht hebben gesleept.

De twee ministers van Onderwijs hebben lauwtjes geageerd op de corrigerende tik die de Inspectie twee weken geleden uitdeelde. Leraren en besturen moeten de handen uit de mouwen steken om het niveau op te krikken – zo’n dooddoener, altijd makkelijk gezegd. Op de waarschuwing, het derde jaar achtereen, van de Inspectie én van de OESO, dat de ongelijkheid tussen Nederlandse kinderen toeneemt, reageerden ze al helemaal niet.

Sinds twee jaar bestaat er trouwens een ‘Actieplan gelijke kansen’. En een ‘Gelijke Kansen Alliantie’, met goedbedoelde activiteiten in heel het land. Zul je net zien: is er een misstand geconstateerd, blijkt er al jaren met subsidie te worden gestrooid om die te voorkomen. Wat een treurnis. Beide zijn in 2016 ingesteld, toen minister Bussemaker tot haar schrik zag dat haar beleid – het advies terug naar de leerkracht – ertoe leidde dat kinderen van hoogopgeleide ouders hogere adviezen kregen dan even slimme kinderen van laagopgeleide ouders. De nachtmerrie van iedere sociaal-democraat.

Miljoenen verslindende actieplannen zijn verspilde moeite. Zolang het niet lukt om latere selectie in te voeren – te beginnen met meerjarige brugklassen – zodat we de eindtoets kunnen afschaffen, kun je beter iets veranderen aan de Grote Ongelijkmaker: het advies in groep 8. Dat kost niks.

Het is voor ouders onverteerbaar, en volgens de OESO ook niet te rechtvaardigen, dat er geen heldere criteria zijn voor selectie en advies. De leerkracht in groep 8 kan verwijzen naar het leerlingvolgsysteem, maar hoeft zich niet aan harde cijfers te houden.

Veel leerkrachten geven ‘voorzichtige’ adviezen op grond van de ‘thuissituatie’ – sowieso al een glibberig terrein. Het is velen niet aan het verstand te brengen dat zij daarmee een kind dubbel benadelen: heeft het bijvoorbeeld met veel inspanning een taalachterstand weggewerkt en presteert het zónder hulp van thuis goed – dan nog gelooft de juf niet in hem. Niets zo ondermijnend voor je zelfvertrouwen als liefdevol onderschat worden.

Er zijn veel bezwaren tegen de huidige eindtoets: je kunt ervoor oefenen, hij meet geen talenten maar kennis. Relatieve kennis, want de toets vergelijkt alle kinderen met elkaar (zodat het niet opvalt als iedereen geleidelijk aan dommer wordt). Maar: zo’n kille toets heeft tenminste geen vooroordelen.

Zolang één persoon op subjectieve gronden doorverwijst en ouders geen formeel recht van beroep hebben, is zo’n eindtoets een noodzakelijk kwaad. Hij zou doorslaggevend moeten zijn, en rechten moeten geven. Het is niet zo ingewikkeld om een ongelukkige beleidsbeslissing ongedaan te maken.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden