Opinie

Onderzoeksjournalistiek loont, maar krijgt ze ook wat terug?

'Grootste schikkingszaak ooit', kopte de Volkskrant op 18 februari. Niet eerder streek de Nederlandse staat zo'n voordeel op als in deze schikking met het Noors-Russische VimpelCom. De telecomreus betaalt 718 miljoen euro om strafvervolging voor omkooppraktijken af te kopen. De helft daarvan vloeit in de Nederlandse schatkist omdat VimpelComs hoofdkantoor sinds 2010 is gevestigd in Amsterdam. De andere helft wordt geïncasseerd door de VS, waar het bedrijf in hetzelfde jaar naar de beurs ging.

De Oezbeekse presidentsdochter Gulnara Karimova op een modeshow in Tasjkent in 2011. Beeld Yves Forestier/Getty

Justitie in de VS en Nederland verdienen lof voor hun werk, maar het was niet hun onderzoek dat de smeergeldaffaire aan het licht bracht. Die eer komt toe aan een twaalftal onderzoeksjournalisten.

Vanuit Sarajevo opereert sinds 2006 het Organized Crime and Corruption Reporting Project (OCCRP), een non-profitsamenwerkingsverband van onafhankelijke media en individuele onderzoeksjournalisten uit dertig landen dat zich toelegt op de bestrijding van georganiseerde misdaad en corruptie. Hoe nuttig die samenwerking is, bewijst het telecomonderzoek waaraan ook de Zweedse nationale omroep, het Zweedse persagentschap TT en het Noorse dagblad Klassekampen meededen.

Miljoenen in het vat

Samen met OCCRP onthulden zij hoe de Oezbeekse presidentsdochter Gulnara Karimova meer dan 1 miljard euro steekpenningen opstreek van telecombedrijven in ruil voor toegang tot mobiele telefoniemarkt in Oezbekistan. Ook het Zweeds-Finse TeliaSonera, verdacht in dezelfde zaak, heeft zijn hoofdkantoor in Nederland. Er zitten dus nog ettelijke miljoenen in het vat.

Met de jongste klapper meegeteld heeft het werk van OCCRP nu al bijna 2,3 miljard euro opgeleverd aan boetes, beslagleggingen en bevroren tegoeden. Dat is circa vijfhonderd keer het geld dat fondsenverstrekkers tot nu toe in OCCRP hebben gestoken. Onderzoeksjournalistiek loont dus, in elk geval voor de Nederlandse staat, die 356 miljoen euro tegemoet kan zien.

Maar niets hiervan keert terug in de onderzoeksjournalistiek. En dat terwijl organisaties zoals OCCRP steeds hogere kosten maken. De verzekeringspremies voor de journalisten zijn niet misselijk, evenals de (technologische) investeringen die nodig zijn om hen veilig hun werk te kunnen laten doen.

Goed besteed

Hoe mooi, en terecht bovendien, zou het daarom niet zijn als Nederland iets van de meevaller teruggeeft aan de journalisten die hem mogelijk hebben gemaakt. In Oost-Europa werken tientallen onderzoeksjournalistieke collectieven. Hun jaarbudgetten variëren van 25 tot 100 duizend euro; opgeteld zeker niet meer dan 4 miljoen.

Met grofweg eentiende van het schikkingsbedrag kan Nederland dus een heel decennium tegels lichten in al deze landen mogelijk maken. Dat is goed besteed geld - en zeker niet alleen omdat het nieuwe miljoenenschikkingen kan opleveren.

Drew Sullivan is directeur en medeoprichter van het OCCRP
Tanja van Bergen is directeur van de Vereniging van Onderzoeksjournalisten (VVOJ)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden