commentaar burgerdoden irak

Onderste steen moet boven bij misleiding van Kamer inzake Irak

Minister Ank Bijleveld tijdens een debat in de Tweede Kamer over het Nederlands bombardement in Irak. Beeld ANP

Minister Bijleveld mag door, maar zij heeft rond de burgerslachtoffers nog veel vragen te beantwoorden.

Soms is het voor de Tweede Kamer ronduit frustrerend dat de ministeriële verantwoordelijkheid wordt overgedragen van minister op minister. Het gevolg is dat oud-bewindspersonen niet meer op het matje geroepen kunnen worden. De kwestie rond de burgerdoden bij Nederlandse luchtaanvallen in Irak is zo’n kwestie die dat verlangen oproept: toenmalig minister Hennis wist immers al vrij snel na de aanval op de bommenfabriek in het Iraakse Hawija dat er veel onvoorzien leed was aangericht, maar Hennis besloot de berichten tegenover het parlement te ontkennen.

VN-gazant

Het is een frappant geval van onjuiste informatie aan de Tweede Kamer. Haar opvolger, Ank Bijleveld, ontsnapte dinsdagavond ternauwernood aan een motie van wantrouwen die eigenlijk grotendeels aan Hennis was gericht. Bij de Verenigde Naties mogen ze zich afvragen of uitgerekend deze voormalige VVD-bewindsvrouw nu nog wel de meest geschikte persoon is om op te treden als VN-gezant in Irak.

Toch blijven er ook voor dienstdoend minister Bijleveld nog genoeg vragen over. Bijleveld zelf legde ze in het Kamerdebat op tafel toen zij twee dingen vaststelde. Eén: direct na het bombardement in Hawiya was voor alle betrokkenen duidelijk dat de gevolgen groter waren dan voorzien. De piloten merkten het zelf direct. In de internationale pers werd er de volgende dag ook al over geschreven. Twee: het is ‘aannemelijk’ dat niet alleen Hennis maar ook de collega’s van Buitenlandse Zaken, Buitenlandse Handel én de minister-president daarvan spoedig in kennis werden gesteld. Terecht wil de Kamer daarover nu de onderste steen boven hebben, want als het een gezamenlijke politieke beslissing was om de volksvertegenwoordiging hierin te misleiden, wordt de zaak nog een stuk ernstiger dan ze al is. Wist premier Rutte dat Hennis de Kamer op het verkeerde been zette?

Illusie

De tweede grote vraag gaat over de wijze waarop Bijleveld wil voorkomen dat het de volgende keer weer zo zal gaan. Dat is van belang, want de omgang met deze gebeurtenis raakt ten diepste aan de manier waarop onze parlementaire democratie ten strijde trekt. Het streven is altijd om burgerdoden te voorkomen, maar net als in Afghanistan bleek dat in Irak een illusie. Aangezien dat besef veel gewicht in de schaal legt in de politieke afweging van de voor- en nadelen van een missie, is het van belang dat de volksvertegenwoordiging adequaat op de hoogte wordt gehouden als het misgaat. De Kamer heeft veel begrip voor het feit dat in de hitte van de strijd niet alles kan worden gedeeld, maar eist terecht meer zekerheid dat de feiten alsnog op tafel komen zodra het kan. Hennis draalde, maar ook Bijleveld wekt de indruk dat haar verlangen naar helderheid pas opkwam nadat NRC Handelsblad en de NOS met hun onthullingen kwamen.

De argumenten die de minister aandraagt om uitermate terughoudend te blijven, zoals de ‘veiligheid van de operatie’ en die van individuele piloten, zijn niet overtuigend genoeg. Al is het maar omdat een grote bondgenoot als de Verenigde Staten daar een stuk opener in is, onder meer met de jaarlijkse rapportages aan het Congres. De gang van zaken rond Hawiya schreeuwt om een beter protocol.

De boodschap aan Bijleveld mag duidelijk zijn: werk aan de winkel. Zij ging dinsdagavond door het oog van de naald. Ze heeft niet al te veel tijd om te bewijzen dat ze het voordeel van de twijfel waard is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden