ColumnAleid Truijens

Onderschat kinderen nooit als het om literatuur gaat

Genoeg gezegd over het essay Generaal zonder leger van Özcan Akyol, ofwel Eus, beroepsmediarebel, over het incestueuze, arrogante literaire wereldje. Ik heb me ermee vermaakt; vooral de vergelijking tussen Turkse bruiloften en rituele boekpresentaties is treffend.

Het is onzinnig om de boekhandelaar de schuld te geven van de ontlezing, maar iemand die F.B. Hotz en P.F. Thomése tot zijn favorieten rekent, heeft smaak en vergeef ik veel. Zelfs dat hij het heeft over ‘stijl achteroverslaan’. Taal- en typfouten maken is niet erg, dat ze blijven staan wel. Zelf vindt Eus taalfouten in boeken een ‘barbaarsheid’. Kon er geen goede persklaarmaker van af?

Ik waardeer nog iets in Eus: dat hij de moeite neemt scholen te bezoeken. Eén keer per week zelfs. Niet om voor te lezen, want daarmee breek je niet door de muur van puberale weerzin en verveling heen – het blijft een boek natuurlijk. Hij vertelt kinderen zijn levensverhaal, van straatschoffie tot succesvol schrijver, columnist en tv-presentator. Zo’n verhaal gaat er altijd wel in. Daarna houdt hij zijn boeken omhoog, in de hoop dat een enkel kind ze gaat lezen en leuk vindt. Soms gebeurt dat.

Ik denk dat Eus’ observatie klopt dat veel leraren Nederlands de boeken van de jongste generatie niet lezen, en steeds dezelfde lijsttoppers (Het gouden ei) of hun eigen jeugdhelden naar voren schuiven. Hoge werkdruk, geen tijd, de gebruikelijke argumenten. Terecht suggereert Eus dat het literatuuronderwijs meer zou moeten samenwerken met de boekenbranche en dat leraren eens wat vaker een schrijver moeten uitnodigen. Als die zich tenminste voor de leeuwen durft te werpen.

Ook denkt Eus dat je ‘op maat’ boeken moet aanraden aan leerlingen: Couperus voor het gymnasium kan best, maar duw ze op het vmbo geen Martinus Nijhoff door de strot. In grote lijnen is dit natuurlijk waar, maar met poëzie weet je het nooit.

Het zou best kunnen dat Nijhoffs ‘Moeder, weet je nog hoe vroeger/ Toen ik klein was, wij tezaam/ Ied’re nacht een liedje, moeder/ Zongen voor het raam?’ meer aanslaat bij vmbo’ers dan bij gymnasiasten. Of ‘Denkend aan de dood kan ik niet slapen/ En niet slapend denk ik aan de dood’ van J.C. Bloem, of ‘In Nederland wil ik niet sterven/ En in de natte grond bederven’ van Slauerhoff.

Ga zo maar door. ‘Veel honden hebben baasjes, veel mannen wel een vrouw/ Ik heb alleen maar niemand waar ik zoveel van hou’, van de door Eus tot leven gewekte Lévi Weemoedt. En ach, Gerard Reves ‘Dat Koninkrijk van U, weet U wel, wordt dat nog wat?’ Judith Herzbergs ‘Als ik oud word neem ik blonde krullen/ ik neem geen spataders, geen onderkin’. Er is zoveel.

Pubers hebben geen aangeboren afkeer van literatuur. Ik heb 13-jarige vmbo’ers met overgave gedichten zien schrijven, vaak verrassende, originele gedichten, misschien juist doordat poëzie zo ver van hen afstaat dat ze er geen hekel aan hebben.

Boeken aanbieden die passen bij hun voorkeuren (‘spannend’, ‘over je eigen leven’, ‘zielig’), leeftijden en leesniveaus is tegenwoordig niet zo moeilijk. Ga naar lezenvoordelijst.nl, ooit opgezet door vakdidacticus Theo Witte en overgenomen door de bibliotheken. Daar staan honderden goede titels, ingedeeld van niveau 1 (‘belevend lezen’) tot en met 6 (‘ambitieus’).  Eus staat er ook bij, op niveau 2 (‘herkennend lezen’).

Het is niet onmogelijk om een ontvankelijk kind te raken, maar je moet wel de moeite nemen. Onderschat kinderen nooit.

Verbetering: In een eerdere versie van deze column veronderstelde Aleid Truijens dat de titel van de tweede roman van Özcan Akyol, Toerist, een typefout was. Maar in de nieuwste druk heet de roman, die eerst Turis als titel had, echt Toerist. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden