Interview de kloof

Ondernemer Rutger Koopmans: ‘Mijn generatie denkt ook: wij willen jullie jongeren wakker schudden’

Rutger Koopmans: ‘Mijn generatie wil jongeren wakker schudden.’ Beeld Kiki Groot

De tegenstellingen in Nederland openbaren zich in tal van geledingen. Waar ligt de oorsprong en waartoe zal het leiden? Aflevering 9 in een serie: ondernemer Rutger Koopmans.

Soms hebben meningsverschillen niets, soms alles te maken met leeftijd. Neem de pensioendiscussie: in generatie X (de oude garde) is het een dominant debat, terwijl de millennial lachend denkt: ‘Wij komen er wel, ook zonder vakbond.’ ‘Het is een verdelingsvraagstuk en wij zullen een deel van onze welvaart moeten willen opgeven ten gunste van de toekomst’, zegt Rutger Koopmans, ooit ING-topman maar tegenwoordig actief als ondernemer bij ‘carrièretransformaties’.

Koopmans is zo’n man die zich druk maakt over generatie Y, de veelbesproken millennials. ‘Ik maak me ernstig zorgen over hun sociaal-economische toekomst.’ Daarnaast stoort het hem dat aan beide zijden van de leeftijdskloof het eigenbelang voorop staat. ‘De geldpot in Nederland wordt scheef verdeeld, en we redeneren állemaal te veel vanuit de what’s in it for me-gedachte: het individuele koopkrachtplaatje is leidend.’

De millennial (uit 1980-1994) groeide op in welvaart tijdens de digitale revolutie, mocht zich vrijelijk ontplooien en werd als ‘schaarstegoed’ in kleine gezinnen gepamperd. Ze zijn ook wel betiteld als Einstein- of achterbankgeneratie. Generatie X (uit 1955-1970) kreeg benamingen als ‘verloren generatie’ of ‘late babyboomer’, want groeide op in de naoorlogse verzorgingsstaat, maar ervoer economische terugval ten tijde van de tweede oliecrisis.

Koopmans (1958, Heerlen), vader van drie jongvolwassenen, studeerde als politicoloog af op de toekomst van de verzorgingsstaat. ‘Terugkijkend uitte ik destijds terechte zorgen over de onbetaalbaarheid ervan, maar dat gold toen als verderfelijk neoliberale taal.’ Hij rolde het bankwezen in, eerst bij MeesPierson en later bij ING, waar hij de ‘onbankse’ en ‘rode bankier’ werd genoemd vanwege zijn sociaal-democratische partijvoorkeur, en was jarenlang de zakelijk rechterhand van Johan Cruijff.

Tegenwoordig werpt hij zich op als onorthodox vertegenwoordiger van generatie X. Hij schreef Eigen baas, leven en werken in vrijheid en onderzoekt de generatiekloof.

Waarin schuilt volgens u het onbegrip tussen ‘grijs’ en ‘groen’?

‘Sinds de Tweede Wereldoorlog vertegenwoordigen de millennials de eerste generatie die het economisch minder goed zal krijgen dan hun ouders. Dat besef leeft bij ‘grijs’, die zich het hoofd breekt over hoe ‘groen’ in godsnaam het hoofd gaat bieden aan de energietransitie, betaalbaar wonen en zich afvraagt of jongeren wel begrijpen dat ze bij het pensioenakkoord aan het kortste eind trekken. Groen zelf ziet het probleem niet zo.’

Hier spreekt de bezorgde ouder, ironisch, over ónze erfenis, die van de millennials.

‘Wij hebben als geen andere generatie ooit een ongelofelijke aanslag op het milieu gedaan. Pas nu schetsen we oplossingen voor 2030-2040. Zo van: ‘Na ons pensioen doen we die energietransitie wel.’ Maar de inspanningen die moeten worden geleverd, komen bij jullie terecht. Dat is nogal makkelijk. Je ziet hetzelfde bij sociale kwesties als het lerarentekort en het gebrek aan personeel in de zorg.’

Uw generatie verzette zich tegen oude structuren in de jaren zestig en zeventig. Maar ondertussen is niet gewerkt aan nieuwe structuren, voor ons als millennials. Voelt u zich daar schuldig over?

‘Ja, we braken vermolmde structuren af, zorgden voor democratisering en betere sociale verhoudingen. Maar toen we het goed hadden geregeld voor onszelf, met een bloem in ons haar, kozen we een nieuw mantra: ‘En nu regeert de marktwerking en is het ieder voor zich.’ We hebben als generatie die aan zet was niet het fundament gelegd voor een verzorgingsstaat nieuwe stijl, waarin het individu minder op zichzelf hoeft terug te vallen dan nu gaat gebeuren.’

De barricaden op, alles moet anders: klinkt leuk.

‘Inderdaad, onze generatie kwam collectief in verzet, wij geloofden in politieke oplossingen. Een partij als 50Plus vertegenwoordigt nog steeds die denkwijze: zij zijn een jaren-zeventig-achtige reactie op sociaal-economische problemen bij ouderen. Dus mijn generatie denkt ook: als jullie jongeren niet voor jezelf opkomen, gaat het straks hartstikke fout. Wij willen jullie wakker schudden.’

Dat ijzeren geloof in politieke collectieve oplossingen wordt een-op-een gekopieerd naar mijn generatie. Mooi, maar wat kortzichtig om alles zo te vergelijken.

‘Wij zijn soms ook jaloers hoe jullie millennials zo zorgeloos leven, in het moment. Maar jullie moeten wel beseffen dat onderwijs, gezondheidszorg, de energietransitie en een sociaal vangnet nu eenmaal collectieve vraagstukken zijn: die moet je dus ook collectief oplossen.

‘Ik ben een groot voorstander van meer solidariteit. We moeten naar een nieuwe vorm van onderlinge verbinding. Kijk, belasting betalen is één van de mooiste burgerrechten die je hebt, daar is nog nooit iemand armer van geworden.’

Wie zegt dat wij ons niet verbinden en ons geen zorgen maken? Bij verkiezingen ontploft mijn Instagram met oproepen om te gaan stemmen. Wat ik bedoel is: ook wij staan voor verbinding, alleen organiseren we ons anders.

‘Ja, jullie verbinding vindt plaats via mooie plaatjes die jullie delen op Instagram. Maar het is allemaal individueel. En alles moet bij jullie tegelijkertijd, meteen ideaal en er fantastisch uitzien, allemaal vanwege de fear of missing out.’

Hebben jullie die ‘angst om niets te missen’ niet zelf gevoed door ons te verwennen met dure spijkerbroeken en buitenlandervaringen? Generatie X is kritisch in brede zin, maar kennelijk te weinig kritisch geweest naar ons, hun kinderen.

Lange stilte. ‘Zijn we dat niet geweest?’

Wellicht niet genoeg, jullie lieten ons pas laat op eigen benen staan. Ooit zei u zelf: ‘Wij zijn curling-ouders, net als in die sport strijken we de baan glad voor onze kinderen.’

‘Als ouder wil je je kinderen een bepaalde bescherming bieden, het beter laten hebben dan je het zelf misschien hebt gehad. Ik zou dat nog steeds zo doen.

‘Maar ik geloof ook in de weerbaarheid van jullie generatie. Ja, we bemoeien ons nu nog steeds met jullie toekomst. We zijn bezorgd over jullie onzekere zzp-bestaan, jullie pensioenen, de huizenmarkt. Misschien wel te veel, want ja, het is nu inderdaad in de eerste plaats aan jullie zelf.’

Overleeft een liefde ziekte, een miskraam of vreemdgaan? In Van Twee Kanten interviewt Corine Koole twee partners apart van elkaar over een heftige gebeurtenis in hun relatie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden