Commentaar Bert Lanting

Onder Poetin hebben de Russische autoriteiten de kunst van het zwijgen in ere hersteld

De voormalige president van de Sovjet-Unie Michail Gorbatsjov in 2009.

Geheimzinnigheid heerst in Rusland over alles, constateerde de Franse schrijver Alphonse Marquis de Custine in de 19de eeuw na een bezoek aan het Russische keizerrijk. Overal, zowel in de samenleving als in de politiek, was geheimhouding de norm, of het nu nodig was of volstrekt nutteloos.

Volgens de opmerkzame Custine was het zwijgen het product van de tirannie die in het tsaristische Rusland heerste: ook al was de macht van de tsaren absoluut, ze waren toch doodsbang voor kritiek. Andersom deden hun onderdanen er angstvallig het zwijgen toe. ‘Nooit wordt iets gezegd, toch wordt alles gezien.’

Die ongelukkige traditie werd voortgezet onder het communistische bewind. Terwijl de Sovjetlandbouw volgens de officiële propaganda enorme successen boekte, zweeg iedereen over de lege schappen in de winkels. Ook van de miljoenen gevangenen in de kampen van de Goelag onder Sovjetdictator Stalin werd met geen woord gerept.

Zelfs de baanbrekende toespraak waarin diens opvolger Chroesjtsjov op een partijcongres de misdaden van Stalin onthulde, werd getrouw aan de traditie stil gehouden. Er werd slechts gefluisterd over de ‘Geheime Rede’.

Aan het gebruikelijke Russische zwijgen kwam pas een einde met het kernongeluk in Tsjernobyl dat toenmalig partijleider Gorbatsjov ervan overtuigde dat het tijd was voor glasnost, openheid.

Maar onder president Poetin hebben de autoriteiten de kunst van het zwijgen in ere hersteld. Het ene na het andere ongeluk wordt verzwegen of gebagatelliseerd, ook al zien de mensen de gevolgen met hun eigen ogen. Bij de ramp met de onderzeeër Koersk gaven de autoriteiten de prioriteit aan geheimhouding boven het leven van de bemanning.

Ook bij een recente ontploffing in een munitieopslag in Siberië deden de autoriteiten onnodig geheimzinnig, met als gevolg dat de plaatselijke bevolking door een tweede reeks explosies werd overvallen. Nog erger was de manier waarop de Russische autoriteiten omsprongen met een ongeluk met (vermoedelijk) een nieuw type kruisraket bij de gesloten stad Severodvinsk, waarbij radioactieve straling vrijkwam. Zelfs de artsen die de gewonden behandelden, kregen niet te horen dat zij radioactief besmet waren.

Ook dat incident probeerden de autoriteiten onder het tapijt te vegen, maar dat lukt niet meer. De Sovjet-Unie bestaat niet meer is de les die Poetin zou moeten leren, tenzij hij ook weer de terreur wil invoeren om zijn onderdanen tot zwijgen te dwingen.

Over de kernexplosie in het noorden van Rusland vorige week gaven Russische autoriteiten aanvankelijk zo min mogelijk informatie. Die houding stelde de bevolking allerminst gerust

Artsen en verplegers die direct na deze explosie slachtoffers hebben behandeld, zouden niet te horen hebben gekregen dat de patiënten radioactief besmet waren. Als gevolg daarvan raakte zeker één arts zelf besmet

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden