ColumnSheila Sitalsing

Onder de nieuwe premier is alles anders en toch hetzelfde

null Beeld
Sheila Sitalsing

De 150 miljoen euro die de Nederlandse staat namens ons allen betaalt voor Rembrandts Vaandeldrager (de resterende 25 miljoen euro’s komen van een vereniging en een museum), stroomt langs kronkelige wegen naar de familie De Rothschild. Via een trust op de Cookeilanden in de Stille Zuidzee, en een holding op Saint Vincent in de Caribische Zee, ‘en dan ook nog via Zwitserland en Monaco’, zei Henk Otten van de Fractie Otten dinsdag in de Eerste Kamer. Otten haalt zijn kennis uit de koopovereenkomst.

Of het niet gek is, vroeg hij dinsdag aan de staatssecretaris van Cultuur, dat de Nederlandse staat enerzijds heel erg tegen belastingparadijzen is, en anderzijds erin bewilligt dat een miljardairsfamilie met belastingallergie zich laat uitbetalen via indrukwekkende fiscale vrijhavens. Niet gek, antwoorde de staatssecretaris (die, koud op haar nieuwe post, dit dossier ook maar heeft geërfd), want de Nederlandse staat heeft met die trust niks te schaften.

Het is een juridisch antwoord op een morele vraag, voorbereid door ambtenaren die geschoold zijn in het neutraliseren van morele dilemma’s. Die praktijk van behendig omzeilen van morele kwesties door procedurele antwoorden te geven op gewetensvragen en nooit eens openlijk te twijfelen was na een decennium Rutte inmiddels gekmakend geworden – het openbaar bestuur is ervan doortrokken geraakt.

Daarom was het deze week de grote vraag of er een nieuwe premier zou staan. Na een jaar van vertrouwensbreuken, sensibliseringsdiscussies, toeslagenoudersverdriet, Groningse vernederingen, de erkenning dat het bestuur te kil en te technocratisch is geworden, en plechtige beloftes dat alles nieuw zal worden.

Dinsdag en woensdag verdedigde de nieuwe premier zijn nieuwe regeerakkoord en het was alsof alles hetzelfde was gebleven. Alsof hij nooit aan zijn nagels boven het ravijn heeft gebungeld. Alsof het niet dankzij de genade van zijn nieuwe coalitiepartners is dat hij niet eerloos is weggestuurd, toen, in die woelige aprilnacht waarin alle frustraties over achterkamertjespolitiek en beeldvormingsobsessie zich samenbalden tot een kracht die de niet omver te blazen tuimelaar bijna omver blies.

Nu stond hij er weer. Dingen te vinden die hij niet eerder vond, maar nu wel omdat ze in het nieuwe coalitieakkoord staan. Verdedigd met de souplesse alsof hij altijd al heeft gevonden dat het klimaat een zaak is van immens belang, en de staatsschuld ondergeschikt. Helemaal vergeten dat het weleens omgekeerd is geweest.

Dat leverde mooie momenten op. Zoals een confrontatie met Jesse Klaver over het besluit van de nieuwe regering om veel geld uit te geven zonder vervuilers, vermogenden of kapitaal extra te belasten. Terwijl de vermogensongelijkheid in dit land daar voldoende aanleiding toe biedt.

De premier keek verbaasd. Vermogensongelijkheid? Vermogens belasten? Is dat een kwestie? Daar is het, voor zover hij zich kon herinneren, nooit over gegaan in de politiek.

Klaver deed overtuigend iemand na die uit z’n stoel valt, memoreerde dat hij nota bene vermogensongelijkheidsgoeroe Piketty naar Den Haag heeft gehaald, en overhandigde een stapel rapporten – van ministeries, van het kabinet zelve – over vermogensongelijkheid. Farid Azarkan van Denk rekende voor dat zowel D66, als ChristenUnie, CDA én VVD in de eigen verkiezingsprogramma’s geld wilde ophalen bij de hoogste vermogens, terwijl die voornemens volledig zijn verdampt in het regeerakkoord.

O ja, lachte de premier.

Alles is anders en toch hetzelfde.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden