Ondanks het tumult gaat er veel goed in de klas

Hoe terecht is de negatieve beeldvorming over het onderwijs? Het is nooit goed of het deugt niet. 

Basisschoolleraren legden vorig jaar het werk neer uit protest tegen het lerarentekort, de werkdruk en de slechte salarissen. Het was de eerste actie die ook ouders en leerlingen raakt. Beeld ANP

Het jaarlijkse rapport van de onderwijsinspectie is nauwelijks nog voorpaginanieuws. Ons onderwijs gaat achteruit. Al jaren. De leerlingen presteren minder, de kansenongelijkheid groeit, de balans tussen overheidsaansturing en autonomie raakt zoek. Nederland is zijn positie in de internationale onderwijstop kwijt. Nee, dan Finland!

Intussen draaien de meeste leraren stoïcijns hun lessen, behalve als ze – zoals onlangs de basisschoolleerkrachten in Noord-Brabant en Limburg – staken om hun zeer terechte eisen (meer geld, minder werkdruk) kracht bij te zetten. Terwijl het in de maatschappelijke context giert, loeit en stormt, legt de leraar nog eens kalm de ondergeschikte bijwoordelijke bepaling uit, netjes volgens de studiewijzer.

Hoe kan het toch dat de samenleving moord en brand schreeuwt, terwijl er in het klaslokaal hooguit gedoe is over mobieltjes of een leerling die te laat komt? Akkoord, dit is een versimpelde voorstelling van zaken, maar dan nog. Er is aanhoudend kritiek op het onderwijs. Het is nooit goed of het deugt niet. Als – enerzijds – leraar en – anderzijds – onderwijsjournalist vroeg ik me af hoe terecht de negatieve beeldvorming is. Ten behoeve van een publicatie hierover stak ik mijn licht op bij diverse bekende en minder bekende Nederlanders die betrokken zijn bij het onderwijs. Politici, wetenschappers, schrijvers, schoolbestuurders, leraren, studenten en leerlingen. Sommigen uitgesproken behoudzuchtig, anderen radicaal vernieuwend.

Zuinig zijn

En ja, de problemen die de inspectie noemt, worden wel degelijk onderkend en bevestigd. Er wórdt veel te veel sociale problematiek over het schoolhek gegooid. Er ís een groeiende kloof tussen kansrijk en kans­arm. Er móet nagedacht worden over de rolverdeling tussen aansturing (of die nou van de overheid komt of van de besturen) en werkvloer. Maar, er is toch ook veel waar we zuinig op moeten zijn.

In Nederland is er bijvoorbeeld over het algemeen een zeer ontspannen en plezierige omgang tussen leraar en leerling. Dat moet ook, aldus classicus Piet Gerbrandy, want ‘als je iemand een klootzak vindt, neem je niets van hem aan’. Er is voldoening over de verscheidenheid en toegankelijkheid van ons onderwijs. Er mag kritiek zijn op de manier waarop burgerschapsonderwijs gestalte krijgt, dat neemt volgens de Groningse onderwijskundige Roel Bosker niet weg dat de waarde van ons onderwijs mede zit in het feit dat de school een afspiegeling is van de samenleving en als zodanig een effectieve oefenplaats voor burgerschap.

Cruciale rol van de leraar

Niemand van degenen die ik sprak, betwistte de cruciale rol van de leraar. Het is de leraar die bepalend is voor de kwaliteit van het onderwijs, en als er iets is dat nooit uit het onderwijs mag verdwijnen, dan is dat het respect en de ruimte voor de mensen voor de klas. Dat lijkt een open deur, maar veel van de – in essentie voortdurend zichzelf herhalende – pogingen tot verbetering van het onderwijs impliceren een reductie van het directe contact tussen leerling en leraar.

Intussen doen de docenten hun dagelijks werk, met gedrevenheid en kennis van zaken. Ze bezoeken studiedagen, cursussen en symposia, voor zover ze er tijd voor hebben. Ze verdiepen zich in onderwijskundige vernieuwingen en passen die toe als ze denken dat hun lessen er beter van worden. Ze hebben aandacht voor de verschillen tussen hun leerlingen en houden daar zoveel mogelijk rekening mee. Ze zien gerust het nut wel in van digitale voorzieningen en maken daar waar nodig en mogelijk gebruik van in hun onderwijs. En ze laten zich niet gek maken. Want, zoals een 6 vwo-leerling schreef: ‘Wat essentieel en wezenlijk is in het onderwijs, zijn de docenten. Zij kunnen beschouwd worden als de herders van de kudde en verdienen meer autonomie, vrijheid en aanzien. Het didactisch proces begint en eindigt bij de leraar.’

René Leverink is leraar en auteur van Nee, dan Finland! De kracht van ons onderwijs.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.